Posts Tagged ‘Noord-Ierland

28
Mrt
16

Globalisering van het geweld

 

Schermafbeelding 2016-03-28 om 14.54.54Toen ik eind jaren ’80 enkele maanden door Zuid-Amerika trok was het ergste scheldwoord wat je toegeslingerd kon krijgen ‘Gringo’, oftewel Amerikaan. Als ik dan vertelde dat ik uit Nederland kwam, was de glimlach tweeledig. Ik was geen gringo en ik kwam uit het land van Goelit, Ban Basten en natuurlijk Kroiff. Waarom had men zo’n hekel aan Amerikanen? Die bemoeiden zich overal ter wereld met de politieke gang van zaken. Vietnam was weliswaar al enige tijd geleden, maar in een land als Chili was Pinochet nog aan de macht. En iedereen wist of dacht dat de CIA hem daar had neergezet. De enkele ‘gringo’ die ik tegenkwam werd met achterdocht en enige minachting bekeken. Dat was overigens het enige. Hij hoefde niet voor zijn leven te vrezen. Wat is er op dit gebied veranderd tussen toen en nu?

 

West-Europa aan het eind van de 20e eeuw

Schermafbeelding 2016-03-28 om 14.55.59In landen waar groeperingen voor een bepaalde mate van onafhankelijkheid of autonomie streden, was het bijbehorende geweld redelijk lokaal. Als we naar West-Europa kijken, waar in veel landen ‘terroristen’ actief waren – sommige kranten putten zich uit om de huidige hoeveelheid slachtoffers in West-Europa te nuanceren door te wijzen op dit terroristische verleden – dan was dit geweld vaak beperkt tot het land waar het om draaide.

Het beroemdst waren de RAF (Rote Armee Fraktion) in Duitsland, De Rode Brigades in Italië, De ETA in Spanje en de IRA in Noord-Ierland. Al deze organisaties – waar toen overigens nog niet het etiket terroristisch op werd geplakt – waren vooral actief in eigen land en richten zich met name op het gezag daar.

De 48 slachtoffers van de RAF – vooral gezagsdragers – vielen bijna allemaal in Duitsland bij gerichte aanslagen. Een van de uitzonderingen was de Utrechtse agent Kranenburg die bij de arrestatie van het RAF-lid Knut Folkerts dodelijk werd getroffen.

De Rode Brigades maakten in Italië ongeveer 75 slachtoffers, meest gezagsdragers. Een enkele keer kwamen burgers om het leven als bijvoorbeeld een bank werd overvallen om aan geld voor hun acties te komen. De grote uitzondering in Italië was de aanslag in 1980 op het treinstation in Bologna waarbij 85 burgers het leven lieten. Deze aanslag was overigens niet het werk van de Rode Brigades, maar van een extreem rechtse groepering.

In Spanje maakte de ETA fors meer slachtoffers. De meeste aanslagen vonden ook hier in eigen land plaats, met een enkel uitstapje naar Frans Baskenland – maar waren niet altijd gericht op de gezagsdragers. In 1987 bijvoorbeeld kwamen er bij een aanslag op een supermarkt in Barcelona 23 mensen om het leven, voornamelijk burgers. In totaal vielen er in de halve eeuw strijd meer dan 800 dodelijke slachtoffers te betreuren.

Het beroemdst, beruchtst en dodelijkst was in West-Europa de strijd van de katholieke IRA in het door de protestanten geregeerde Noord-Ierland. Tijdens de zogenaamde ‘Troubles’ vielen tot 1998 toen het Goede Vrijdag-akkoord werd gesloten, ongeveer 3500 slachtoffers te betreuren. Niet alle slachtoffers staan overigens op naam van de IRA, dat zijn er ongeveer 1770. De aanslagen van de IRA wijken op het oog erg af van de bovengenoemde groeperingen. Er werden vaker burgers slachtoffer van een bomaanslag. Pubs en restaurants waar militairen kwamen, maar nog meer burgers, waren enkele keren het doelwit. Bijna de helft van de slachtoffers van de IRA – bijna 650 – was burger. En de aanslagen beperkten zich niet tot Noord-Ierland. Regelmatig worden ook de grote Engelse steden opgeschrikt door een aanslag. Al moet wel worden gezegd dat het de IRA natuurlijk ging om afscheiding van Londen en dus hoorde Engeland ook bij de vijand. En de aanslagen gingen soms gepaard van een telefonische waarschuwing vooraf. Een van de weinige uitzonderingen vond ook hier in Nederland plaats. In 1990 werden in Roermond twee Australische toeristen door de IRA vermoord. Later bleek het hier om een misverstand te gaan. De IRA dacht dat het hier om Britse militairen ging, die in Duitsland waren gelegerd en in Roermond sigaretten kwamen kopen.

 

West-Europa in de 21e eeuw

Schermafbeelding 2016-03-28 om 14.57.44In de 21e eeuw verandert het terroristisch geweld. Tweeëneenhalf jaar na 9/11 vinden op 11/03 2004 de aanslagen op de treinen in Madrid plaats. Hierbij vallen 191 slachtoffers, allemaal burgers. Een jaar later is het raak in Londen. Bij aanslagen op de metro en een bus vallen op 7/7 2005 52 slachtoffers, weer allemaal burgers. 22/7 2011 is Noorwegen het toneel van de bloedigste aanslag uit haar geschiedenis. In totaal vallen er 77 slachtoffers – allemaal burgers – waaronder 69 jongeren op het socialistische eiland Utøya. Op 13/12/11 vallen in Luik 5 doden, allemaal burgers, als een terrorist bij een bushalte om zich heen schiet en enkele granaten gooit. Tussen 11/3 en 22/3 2012 vinden bij verschillende schietpartijen in en in de buurt van Toulouse 7 mensen, allemaal burgers, de dood. Op 24/5 2014 vinden 4 mensen – allemaal burgers – de dood bij een schietpartij bij het Joods Museum in Brussel. In 2015 is Parijs het decor van twee bloedige aanslagen. Op 7 januari wordt de redactie van het satirische blad Charlie Hebdo bestormd en vallen er 12 slachtoffers, bijna allemaal burgers. Twee dagen later vinden bij een gijzeling van een Joodse supermarkt in Parijs nog eens 4 mensen, allemaal burgers, de dood. Ruim 10 maanden later, op vrijdag de 13e november worden bij verschillende aanslagen 129 mensen, allemaal burgers, gedood. De meeste slachtoffers vallen in de concertzaal Bataclan. Negentachtig, vooral jeugdige concertbezoekers, worden hier neergeschoten. En vorige week, 21 maart 2016, waren daar de aanslagen in Brussel waarbij meer dan 30 slachtoffers vielen, allemaal burgers.

 

Burgers zonder grenzen

Schermafbeelding 2016-03-28 om 15.01.11Wat opvalt aan de rij aanslagen die de eerste 15 jaar van de 21e eeuw West-Europa teisterden, is dat er voornamelijk burgerslachtoffers vielen. De meeste slachtoffers in de tweede helft van de 20e eeuw waren nog gezagsdragers. Voor de daders kwamen de burgers toch te dichtbij, het slachtoffer zou je buurman kunnen zijn. Dit wierp waarschijnlijk een morele drempel op. Vandaag de dag zijn de slachtoffers veel anoniemer. Ook als het zoals in Parijs en Brussel gewoon Fransen en Belgen zijn die de aanslagen plegen, dan zorgen de cultuurverschillen voor genoeg distantie om het slachtoffer anoniem te laten blijven. Net zo anoniem als hun cultuurgenoten die door de westerse drones vanuit het niets worden getroffen.

Alleen al door het hoge percentage burgerslachtoffers komen de recente aanslagen dichterbij. Die burger, dan kan ook jij of ik zijn. Dat gevoel geldt in een land als Nederland wel iets sterker dan in bijvoorbeeld Engeland waar de IRA nog redelijk recent actief was.

En waren België en Frankrijk vroeger nog buitenlanden. Met het wegvallen van de grenzen dankzij Schengen zijn Brussel en Parijs een stuk dichterbij gekomen. We vliegen net zo makkelijk van Zavetem als van Schiphol en voor een vrijgezellenavond is Parijs allang niet meer zo bijzonder.

Een ander belangrijk verschil is de aard van het terrorisme. Zochten de RAF en de Rode Brigades, maar ook de Tamil Tijgers en Tjetsjenen vroeger hun slachtoffers in eigen land of regio. De laatste decennia zijn ook die grenzen gaan vervagen. Het terrorisme zoekt haar slachtoffers in de landen die in hun ogen de veroorzakers van hun ellende zijn. Waren tot ver in de jaren ’80 en ’90 vaak nog alleen de gringo’s uit Verenigde Staten de oorzaak van veel ellende. Na de Golfoorlogen en Afghanistan horen wij Europeanen daar ook bij.

 

Grenzen aan de globalisering

Schermafbeelding 2016-03-28 om 14.59.44De bovengenoemde globalisering heeft wel zijn grenzen. Wanneer er bommen ontploffen in Beiroet, Ankara, Istanbul of Lahore dan is dat toch verder van ons bed. Er komen hier dan geen extra nieuwsberichten, aangepaste Facebook-profielen of protestdemonstraties. Hoe komt dat? Omdat we sneller een concertje pikken in Parijs dan in Beiroet? Omdat we niet het leed van de hele wereld op onze schouders kunnen nemen? Omdat het daar mensen zijn met een ander geloof dan hier in West-Europa? Omdat de Pakistaan, Turk of Libanees toch minder familie is dan de Belg of de Fransman? Ik vrees dat dat laatste zeker een belangrijke rol speelt.

 

Ik ben trouwens wel benieuwd hoe het nu in Zuid-Amerika is. Zijn de West-Europeanen daar nu ook de gringo’s? Ik denk het eigenlijk niet.

 

 

  1. Het betreft hier een beperkte observatie. Ik heb niet gekeken naar de complexe politieke veranderingen tussen 1989 en nu. Ik laat ook de – deels mislukte – integratie van de gastarbeiders in Europa achterwege. Ik probeer het groter te zien. Op het niveau van de globaliserende wereld waarin wij nu leven. Was in 1989 een reis naar Zuid-Amerika nog voor de jeugd met weinig geld en veel tijd. Vandaag gaat men met groot gemak voor een paar weekjes naar de andere kant van de wereld. Dit alles dankzij de toegenomen welvaart. Maar dus wel met een bijzonder prijskaartje.
04
Dec
11

Muziek&Geschiedenis – Sunday Bloody Sunday – U2

Dit lied gaat over een kantelpunt in wat eufemistisch ‘The Troubles’ worden genoemd. Om dit uit te leggen gaan we terug in de tijd. Eeuwenlang was het katholieke Ierland eigenlijk een soort kolonie van het protestantse Engeland. Daarnaast vestigden zich in de 17e eeuw vooral in het noorden van Ierland veel immigranten uit met name Schotland. Dit religieuze verschil leidde in de 17e en 18e eeuw al tot enkele bloedige conflicten. Zoals de Battle of the Boyne op 12 juli 1690. De katholieke Jacobus werd daar verslagen door ‘onze’ Willem III van Oranje. Elk jaar is 12 juli dan ook het startsein van de protestantse Oranjemarsen in Noord-Ierland.

Vanaf 1800 was Ierland zelfs officieel onderdeel van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Ierland. Het streven naar zelfbestuur, Home-Rule werd steeds in Londen tegengehouden. Na enkele kleinere opstanden leidde dit in 1916 tot de zogenaamde Paas-opstand. Deze werd neergeslagen, haar leiders werden geëxecuteerd. De opstand bleek wel de opmaat voor de onafhankelijkheid. In 1921 werd Ierland in tweeën verdeeld. Noord-Ierland en Zuid-Ierland bleven formeel onderdeel van het Verenigd-Koninkrijk, maar informeel was het Zuiden onafhankelijk. Een onafhankelijkheid die in 1949 officieel werd bekrachtigd. Noord-Ierland (Ulster) bleef echter onderdeel van het Verenigd Koninkrijk. Is de bevolking van Ierland bijna geheel katholiek, in Ulster is de verhouding tussen katholieken en protestanten 75-25. Toch zijn het hier de protestanten die het voor het zeggen hebben.

Tot halverwege de jaren zestig bleef het relatief rustig op het in tweeën gedeelde eiland. Het begin van ‘The Troubles’ in Noord-Ierland wordt meestal in 1966 of 1968 gelegd. De katholieke meerderheid van Ulster hield enkele vreedzame marsen tegen de bovengenoemde ongelijkheid. Provocatie van de protestanten onder leiding van Dominee Paisley leidde steeds meer tot sektarisch geweld. Met aan de ene kant de loyalisten van vooral de protestantse UVF en aan de andere kant de nationalisten van vooral de katholieke IRA. De gewelddadigheden liepen definitief uit de hand op 30 januari 1972.

Die zondag organiseerde de protestant Ivan Cooper in Derry een ‘Civil Rights March’. De mars, door de Britten verboden, was een protest tegen de ongelijkheid in opsluiting van voornamelijk katholieken in Noord-Ierland. In die periode waren ongeveer 2000 mensen gevangen gezet. Bijna 1900 van hen waren katholiek en een kleine 100 slechts protestant. Dit was zeker geen afspiegeling van de onrusten in Ulster. De mars had als doel Guildhall, het stadhuis van Derry. Dankzij allerlei barricaden wist het leger de demonstranten een andere kant op te sturen. Toen enkele jongeren uitbraken om toch richting Guildhall te gaan, begonnen allerlei geruchten zich te verspreiden. Zo zouden er IRA sluipschutters actief zijn. Vanaf dat moment begonnen Britse soldaten in de wijk Bogside op ongewapende betogers te schieten. Uiteindelijk vielen er 14 doden (13 op de dag zelf, een 14e een paar maanden later), waarvan er 5 in de rug bleken geschoten. Deze gebeurtenis wordt daarom ook wel ‘Bogside Massacre’ genoemd. De zoektocht naar gerechtigheid verliep daarna moeizaam. In een eerste rapport werden de militairen vrijgesproken van moord op de 14 ongewapende betogers. Pas in 2010, na aanleiding van een volgende rapport bood premier Cameron zijn excuses aan. Volgens de voorzitter van dit laatste onderzoek, Lord Saville, was de dood van de veertien betogers “onrechtvaardig en onverdedigbaar”. Het onderzoek is het duurste en langste in de Britse justitiële geschiedenis. De ex-militairen wacht mogelijk vervolging door de Britse justitie.

In 1983 kwam de Ierse band U2 met zijn protest tegen deze gebeurtenis. Het zou nog tot 1998 duren voordat The Troubles officieel ten einde kwamen. Dit gebeurde dankzij het Goede-Vrijdag-akkoord. Een afsplitsing van de IRA, de Real-IRA probeerde nog zand in de vredesmachine te gooien. Met name de bomaanslag in Omagh op 15 augustus 1998 leek het vredesproces weer terug naar de jaren ’70 te gooien. In de opname van Sunday Bloody Sunday die hier te horen is, worden aan het slot de namen van de slachtoffers van Omagh één voor één opgenoemd. Na 1999 nam het geweld gelukkig sterk af en het Goede Vrijdag-akkoord wordt dan ook gezien als het eind van The Troubles.

 

And the battle’s just begun

There’s many lost, but tell me who has won?
The trenches dug within our hearts
And mothers, children, brothers, sisters
Torn apart!

Sunday, bloody Sunday.
Sunday, bloody Sunday.

PS.

Een paar cijfers van The Troubles

Aantal slachtoffers 1966-1999: 3636

Hiervoor verantwoordelijk:

Nationalisten: 2139

Hiervan IRA: 1771

Loyalisten: 1050

Hiervan UVF: 534

Britse leger e.a.: 367

Onbekend: 80

Andere songs over Bloody Sunday en The Troubles:

John Lennon & Yoko Ono – Sunday Bloody Sunday mede dankzij: @rutno @anna21mei @polderdom @mvdbelt @ejpol @natasjakel @fzwaan @hilketol @daisyfeetje

Christy Moore – Minds Locked Shut  mede dankzij: @pletspulp

The Wolfe Tones – Sunday Bloody Sunday   mede dankzij: @hilketol

Roy Harper – All Ireland  mede dankzij: @hilketol

John Lennon & Yoko Ono – The Luck of the Irish  mede dankzij: @daisyfeetje

Paul McCartney – Give Ireland back to the Irish  mede dankzij: @fzwaan @hilketol @natasjakel

 




Archief

Tweets