Posts Tagged ‘Frankrijk

28
Mrt
16

Globalisering van het geweld

 

Schermafbeelding 2016-03-28 om 14.54.54Toen ik eind jaren ’80 enkele maanden door Zuid-Amerika trok was het ergste scheldwoord wat je toegeslingerd kon krijgen ‘Gringo’, oftewel Amerikaan. Als ik dan vertelde dat ik uit Nederland kwam, was de glimlach tweeledig. Ik was geen gringo en ik kwam uit het land van Goelit, Ban Basten en natuurlijk Kroiff. Waarom had men zo’n hekel aan Amerikanen? Die bemoeiden zich overal ter wereld met de politieke gang van zaken. Vietnam was weliswaar al enige tijd geleden, maar in een land als Chili was Pinochet nog aan de macht. En iedereen wist of dacht dat de CIA hem daar had neergezet. De enkele ‘gringo’ die ik tegenkwam werd met achterdocht en enige minachting bekeken. Dat was overigens het enige. Hij hoefde niet voor zijn leven te vrezen. Wat is er op dit gebied veranderd tussen toen en nu?

 

West-Europa aan het eind van de 20e eeuw

Schermafbeelding 2016-03-28 om 14.55.59In landen waar groeperingen voor een bepaalde mate van onafhankelijkheid of autonomie streden, was het bijbehorende geweld redelijk lokaal. Als we naar West-Europa kijken, waar in veel landen ‘terroristen’ actief waren – sommige kranten putten zich uit om de huidige hoeveelheid slachtoffers in West-Europa te nuanceren door te wijzen op dit terroristische verleden – dan was dit geweld vaak beperkt tot het land waar het om draaide.

Het beroemdst waren de RAF (Rote Armee Fraktion) in Duitsland, De Rode Brigades in Italië, De ETA in Spanje en de IRA in Noord-Ierland. Al deze organisaties – waar toen overigens nog niet het etiket terroristisch op werd geplakt – waren vooral actief in eigen land en richten zich met name op het gezag daar.

De 48 slachtoffers van de RAF – vooral gezagsdragers – vielen bijna allemaal in Duitsland bij gerichte aanslagen. Een van de uitzonderingen was de Utrechtse agent Kranenburg die bij de arrestatie van het RAF-lid Knut Folkerts dodelijk werd getroffen.

De Rode Brigades maakten in Italië ongeveer 75 slachtoffers, meest gezagsdragers. Een enkele keer kwamen burgers om het leven als bijvoorbeeld een bank werd overvallen om aan geld voor hun acties te komen. De grote uitzondering in Italië was de aanslag in 1980 op het treinstation in Bologna waarbij 85 burgers het leven lieten. Deze aanslag was overigens niet het werk van de Rode Brigades, maar van een extreem rechtse groepering.

In Spanje maakte de ETA fors meer slachtoffers. De meeste aanslagen vonden ook hier in eigen land plaats, met een enkel uitstapje naar Frans Baskenland – maar waren niet altijd gericht op de gezagsdragers. In 1987 bijvoorbeeld kwamen er bij een aanslag op een supermarkt in Barcelona 23 mensen om het leven, voornamelijk burgers. In totaal vielen er in de halve eeuw strijd meer dan 800 dodelijke slachtoffers te betreuren.

Het beroemdst, beruchtst en dodelijkst was in West-Europa de strijd van de katholieke IRA in het door de protestanten geregeerde Noord-Ierland. Tijdens de zogenaamde ‘Troubles’ vielen tot 1998 toen het Goede Vrijdag-akkoord werd gesloten, ongeveer 3500 slachtoffers te betreuren. Niet alle slachtoffers staan overigens op naam van de IRA, dat zijn er ongeveer 1770. De aanslagen van de IRA wijken op het oog erg af van de bovengenoemde groeperingen. Er werden vaker burgers slachtoffer van een bomaanslag. Pubs en restaurants waar militairen kwamen, maar nog meer burgers, waren enkele keren het doelwit. Bijna de helft van de slachtoffers van de IRA – bijna 650 – was burger. En de aanslagen beperkten zich niet tot Noord-Ierland. Regelmatig worden ook de grote Engelse steden opgeschrikt door een aanslag. Al moet wel worden gezegd dat het de IRA natuurlijk ging om afscheiding van Londen en dus hoorde Engeland ook bij de vijand. En de aanslagen gingen soms gepaard van een telefonische waarschuwing vooraf. Een van de weinige uitzonderingen vond ook hier in Nederland plaats. In 1990 werden in Roermond twee Australische toeristen door de IRA vermoord. Later bleek het hier om een misverstand te gaan. De IRA dacht dat het hier om Britse militairen ging, die in Duitsland waren gelegerd en in Roermond sigaretten kwamen kopen.

 

West-Europa in de 21e eeuw

Schermafbeelding 2016-03-28 om 14.57.44In de 21e eeuw verandert het terroristisch geweld. Tweeëneenhalf jaar na 9/11 vinden op 11/03 2004 de aanslagen op de treinen in Madrid plaats. Hierbij vallen 191 slachtoffers, allemaal burgers. Een jaar later is het raak in Londen. Bij aanslagen op de metro en een bus vallen op 7/7 2005 52 slachtoffers, weer allemaal burgers. 22/7 2011 is Noorwegen het toneel van de bloedigste aanslag uit haar geschiedenis. In totaal vallen er 77 slachtoffers – allemaal burgers – waaronder 69 jongeren op het socialistische eiland Utøya. Op 13/12/11 vallen in Luik 5 doden, allemaal burgers, als een terrorist bij een bushalte om zich heen schiet en enkele granaten gooit. Tussen 11/3 en 22/3 2012 vinden bij verschillende schietpartijen in en in de buurt van Toulouse 7 mensen, allemaal burgers, de dood. Op 24/5 2014 vinden 4 mensen – allemaal burgers – de dood bij een schietpartij bij het Joods Museum in Brussel. In 2015 is Parijs het decor van twee bloedige aanslagen. Op 7 januari wordt de redactie van het satirische blad Charlie Hebdo bestormd en vallen er 12 slachtoffers, bijna allemaal burgers. Twee dagen later vinden bij een gijzeling van een Joodse supermarkt in Parijs nog eens 4 mensen, allemaal burgers, de dood. Ruim 10 maanden later, op vrijdag de 13e november worden bij verschillende aanslagen 129 mensen, allemaal burgers, gedood. De meeste slachtoffers vallen in de concertzaal Bataclan. Negentachtig, vooral jeugdige concertbezoekers, worden hier neergeschoten. En vorige week, 21 maart 2016, waren daar de aanslagen in Brussel waarbij meer dan 30 slachtoffers vielen, allemaal burgers.

 

Burgers zonder grenzen

Schermafbeelding 2016-03-28 om 15.01.11Wat opvalt aan de rij aanslagen die de eerste 15 jaar van de 21e eeuw West-Europa teisterden, is dat er voornamelijk burgerslachtoffers vielen. De meeste slachtoffers in de tweede helft van de 20e eeuw waren nog gezagsdragers. Voor de daders kwamen de burgers toch te dichtbij, het slachtoffer zou je buurman kunnen zijn. Dit wierp waarschijnlijk een morele drempel op. Vandaag de dag zijn de slachtoffers veel anoniemer. Ook als het zoals in Parijs en Brussel gewoon Fransen en Belgen zijn die de aanslagen plegen, dan zorgen de cultuurverschillen voor genoeg distantie om het slachtoffer anoniem te laten blijven. Net zo anoniem als hun cultuurgenoten die door de westerse drones vanuit het niets worden getroffen.

Alleen al door het hoge percentage burgerslachtoffers komen de recente aanslagen dichterbij. Die burger, dan kan ook jij of ik zijn. Dat gevoel geldt in een land als Nederland wel iets sterker dan in bijvoorbeeld Engeland waar de IRA nog redelijk recent actief was.

En waren België en Frankrijk vroeger nog buitenlanden. Met het wegvallen van de grenzen dankzij Schengen zijn Brussel en Parijs een stuk dichterbij gekomen. We vliegen net zo makkelijk van Zavetem als van Schiphol en voor een vrijgezellenavond is Parijs allang niet meer zo bijzonder.

Een ander belangrijk verschil is de aard van het terrorisme. Zochten de RAF en de Rode Brigades, maar ook de Tamil Tijgers en Tjetsjenen vroeger hun slachtoffers in eigen land of regio. De laatste decennia zijn ook die grenzen gaan vervagen. Het terrorisme zoekt haar slachtoffers in de landen die in hun ogen de veroorzakers van hun ellende zijn. Waren tot ver in de jaren ’80 en ’90 vaak nog alleen de gringo’s uit Verenigde Staten de oorzaak van veel ellende. Na de Golfoorlogen en Afghanistan horen wij Europeanen daar ook bij.

 

Grenzen aan de globalisering

Schermafbeelding 2016-03-28 om 14.59.44De bovengenoemde globalisering heeft wel zijn grenzen. Wanneer er bommen ontploffen in Beiroet, Ankara, Istanbul of Lahore dan is dat toch verder van ons bed. Er komen hier dan geen extra nieuwsberichten, aangepaste Facebook-profielen of protestdemonstraties. Hoe komt dat? Omdat we sneller een concertje pikken in Parijs dan in Beiroet? Omdat we niet het leed van de hele wereld op onze schouders kunnen nemen? Omdat het daar mensen zijn met een ander geloof dan hier in West-Europa? Omdat de Pakistaan, Turk of Libanees toch minder familie is dan de Belg of de Fransman? Ik vrees dat dat laatste zeker een belangrijke rol speelt.

 

Ik ben trouwens wel benieuwd hoe het nu in Zuid-Amerika is. Zijn de West-Europeanen daar nu ook de gringo’s? Ik denk het eigenlijk niet.

 

 

  1. Het betreft hier een beperkte observatie. Ik heb niet gekeken naar de complexe politieke veranderingen tussen 1989 en nu. Ik laat ook de – deels mislukte – integratie van de gastarbeiders in Europa achterwege. Ik probeer het groter te zien. Op het niveau van de globaliserende wereld waarin wij nu leven. Was in 1989 een reis naar Zuid-Amerika nog voor de jeugd met weinig geld en veel tijd. Vandaag gaat men met groot gemak voor een paar weekjes naar de andere kant van de wereld. Dit alles dankzij de toegenomen welvaart. Maar dus wel met een bijzonder prijskaartje.
29
Sep
14

Enclaves: Valreas, in de naam van de paus

Valreas kaartjeOp de vlucht voor de regen kwam ik afgelopen zomer aan de voet van de Mont Ventoux terecht. Voor mij was dit een onbekend stukje Frankrijk. Twee dingen vielen mij hier op. Overal wijnranken met wijnhuizen om de bijbehorende wijn te proeven en een stukje Vaucluse middenin het departement Drôme. Toen ik mij in dat laatste ging verdiepen bleek dat de pausen die ooit korte tijd in Avignon zetelden hiermee te maken hadden. En dat ook de wijn een rol had gespeeld.

Rome of Avignon

In 1309 liet de nieuwgekozen Franse paus Clemens V zich overhalen het onveilige Rome te verlaten. Volgens Filips IV van Frankrijk was het in Avignon veiliger. Tot 1377 verbleven zo zeven pausen daar in het Palais des Papes. Ze vonden het er blijkbaar zo goed toeven daar vlakbij die beroemde brug over de Rhône, dat er tot 1417 nog twee zogenaamde tegenpausen zetelden. Ook daarna bleef dit pauselijke gebied, Comtat Venaissin onafhankelijk van Frankrijk. De beroemdste paus uit deze periode, die het Westerse Schisma wordt genoemd, is de in Cahors geboren Johannes XXII.

John22Meer of minder

Zo stichtte hij daar in 1331 een universiteit. Maar hij keek verder dan Cahors. Hij zorgde ervoor dat er bisdommen kwamen in India, Iran en Armenië en hij verklaarde Thomas van Aquino heilig. Maar hij kwam ook in een conflict tussen de minderbroeders terecht. Het ging daarbij over de vraag of bezit zondig was. De zogenaamde spiritualen verzetten zich zelfs tegen het opslaan van etenswaren. Johannes XXII stond aan de kant van de conventuelen. Een van zijn tegenstanders in deze was de filosoof William Ockham. Die stond model voor de hoofdfiguur William van Baskerville in Umberto Eco’s roman ‘De Naam van de Roos’. In dit boek is deze theologische kwestie een van de belangrijkste kaders.

Vroeger of later

Tijdens zijn 18-jarige regeerperiode zou hij het nog vaker aan de stok krijgen met geloofsgenoten. Johannes XXII werd zelfs ooit van ketterij beschuldigd. Zo verkondigde hij dat God pas na het Laatste Oordeel zou bepalen wie in de hemel en wie in de hel thuishoorden. Toen hij tijdens een algemeen concilie dreigde te worden afgezet had hij het geluk van de ouderdom. Op zijn sterfbed nam hij snel nog alle woorden terug die in strijd waren met de gangbare geloofsopvattingen binnen de Katholieke Kerk. Op 4 december 1334 overleed hij op 89-jarige leeftijd. Zijn bijzonderste erfenis was een geïsoleerd stukje pauselijk gebied in Frankrijk.

Een goed glas wijn

De paus die afkomstig was uit de stad van de beroemde zwarte wijn Cahors, bezocht kort na zijn inauguratie in 1317 het stadje Valreas iets ten noorden van het pauselijk gebied. Toen zijn gastheer, Humbert de Montauban zag dat Johannes XXII bleek wegtrok, schonk hij hem snel een kelk lokale rode wijn in. Na twee glazen voelde de paus zich zo opgeknapt dat hij besloot het stadje en de omringende wijngaarden namens de heilige stoel te kopen. Ook zijn opvolgers waren zo onder de indruk van de kwaliteit van de wijn dat de omringende dorpjes Visan, Richerenches en Grillon werden opgekocht en zo ontstond de zogenaamde Pauselijke enclave (Enclave des Papes). De koning van Frankrijk liet dit eerst oogluikend toe, maar toen het erop ging lijken dat de pauselijke gebiedsuitbreiding uit de hand liep, verbood hij verdere aankopen. Zodoende bleef dit gebied een enclave. Ook na de Franse Revolutie, toen Comtat Venaissin dan toch Frans werd en Frankrijk in departementen werd verdeeld, wilden de bewoners van Valreas en omgeving graag bij het departement Vaucluse behoren en niet bij de Drôme. Daardoor is dit stukje Frankrijk nog een steeds een enclave. Hier drink je misschien wel de lekkerste wijn van heel Frankrijk.

26
Jul
14

De Tour van 1914. Een eerbetoon in 15 etappes, deel 15 (slot)

15e etappe  Duinkerken – Parijs over 340 km (26 juli 1914)

Die zaterdag 25 juli 1914 houdt de wereld zijn adem in. Het ultimatum heeft de zaak in Europa op scherp gezet. “DE DREIGENDE OORLOG” kopt de Middelburgsche Courant in vette kapitalen. In Servië wordt druk vergaderd en in Rusland is het besef aanwezig dat ook dat land deels verantwoordelijk is voor de uitkomst van dit ultimatum. De toestand wordt daar als “zeer ernstig” beschouwd. Nogmaals wordt benadrukt dat Rusland zich achter Servië schaart. En tegelijk wordt gezegd dat het ultimatum logisch maar tegelijk fysisch onmogelijk is. We lezen ook dat Oostenrijk-Hongarije direct nadat het ultimatum is afgelopen en Servië niet positief reageert, het mobilisatiebevel geeft en direct met 350.000 man “met volle kracht tot den aanval” zal overgaan. Iedereen voelt dat een oorlog onvermijdelijk is.

Schermafbeelding 2014-07-25 om 16.43.02Een dag later is het zondag. De laatste etappe is onderweg naar Parijs en in Nederland verschijnt alleen de Nieuwe Rotterdamse Courant. Daarin lezen we dat even na zes uur zaterdagavond het antwoord van de Servische regering op de nota – het ultimatum – van Oostenrijk-Hongarije ingediend. “Het antwoord wordt onbevredigend geacht.” lezen wij. De Oostenrijkse gezant verliet om twintig over zes Belgrado alweer. Wordt het oorlog? Ja het wordt oorlog. Alle betrokken landen mobiliseren hun legers en een paar dagen na de finish in Parijs breekt de oorlog uit. De rest is geschiedenis.

De winnaars

De renners, maar ook de toeschouwers langs de weg, weten nog niet dat ze naar een bijzondere etappe staan te kijken. Het is nog donker als de renners in Café des Arcades in Duinkerken hun handtekening op de startlijst zetten. Gaat het Henri Pelissier dan vandaag lukken om alsnog als eerste in Parijs aan te komen? Of wint Philippe als eerste Belg twee Tours op rij?

et 15 thys_p3Als snel gaat Pelissier in de aanval. Helaas heeft hij pech dat ze het grootste deel van de route een stevige tegenwind hebben. Als eenzame vluchter is hij kansloos tegen het compacte peloton. Hij laat zich terugzakken en besluit te wachten tot ze vlakbij de hoofdstad zijn. Wat zijn nou 110 tellen? Die kan hij zelfs in de laatste kilometers nog pakken. Met nog iets meer dan 20 kilometer te gaan demarreert hij in Marly-le-Roi alsof zijn leven ervan afhangt. Hij gaat op de pedalen staan en kijkt niet achterom. Het is nu of nooit. Als het al een tijdje stil achter hem is, durft hij pas om te kijken. Het is hem gelukt. Nu doorfietsen en hopen dat de voorsprong genoeg is. Als hij bij Saint-Cloud de brug over de Seine overgaat wordt hij verrast door een haag van enthousiaste fans. Helaas helpen deze fans hem niet. Integendeel, de ruimte om tussen de toeschouwers door te fietsen is zo smal dat Pelissier bijna stil komt te staan. Hij probeert te schreeuwen dat ze aan de kant moeten om hem te laten et 15 1914-thys-cartinawinnen. Maar zijn stem weigert dienst. Een grote machteloosheid overvalt hem. Achter zijn ogen voelt hij dat hij niet gaat winnen. Als de eerste tranen over zijn wangen stromen, ziet hij drie renners aankomen. Aan kop herkent hij direct zijn grote rivaal Thys. Gevieren rijden zij naar de finish. Pelissier heeft nog wel de kracht om de etappe te winnen. Philippe Thys wint echter zijn tweede Tour de France. De voorsprong van 1’50” is tot dan toe de kleinste ooit in de Tour de France en dit record zal standhouden tot 1956*. Hoewel er uiteindelijk niets in het klassement verandert, is dit toch een bijzondere etappe geweest. Het is de allerlaatste etappe van voorlopig de laatste Tour. Pas in 1919 zullen de renners elkaar weer tegenkomen. Tenminste de renners die de gruwelen van de Eerste Wereldoorlog overleven.

De Tour van 1914 is een bijzondere Tour. Uiteraard vanwege de vele verliezers. Maar ook vanwege de vele winnaars uit het verleden en de toekomst. Aan deze Tours doen veel oud-winnaars en toekomstige winnaars van ‘s werelds beroemdste ronde mee:

Louis Trousselier (winnaar 1905)

Louis Petit-Breton** (winnaar 1907 & 1908)

François Faber** (winnaar 1909)

Octave Lapize** (winnaar 1910)

Gustave Garrigou (winnaar 1911)

Odile Defraye (winnaar 1912)

Philippe Thys*** (winnaar 1913, 1914, 1920)

Firmin Lambot (winnaar 1919, 1922)

Leon Scieur (winnaar 1921)

Henri Pelissier (winnaar 1923)

Lucien Buysse (winnaar 1926)

** Helaas zijn deze winnaar ook verliezers

*** We zullen nooit weten of Philippe Thys de beste wielrenner alle tijden geworden zou zijn. Vier kansen op een Tourzege zijn hem ontnomen en dat had zijn totaal van drie makkelijk op 5, 6 en misschien zelfs 7 overwinningen kunnen brengen. Zeker ook gezien de kracht van de ploeg waarin hij rijdt. De ploeg Peugeot wint 12 van de 15 etappes en tien van haar renners staan bij de beste 13 in het eindklassement van de Tour van 1914.

De verliezers

Maar liefst 17 wielrenners die in Parijs aan de start staan, overleven de gruwelen van de Eerste Wereldoorlog niet. Allemaal hebben zij een kort eerbetoon gekregen. Hier staan zij nog een keer onder elkaar:

Felix Preignac

Auguste Pierron

Pierre Stabat

Louis Bonino

Maurice Dejoie

Auguste Garnier

Emile Wirtz

Georges Tribouillard

René Cottrel

Henri Alavoine

Emile Lachaise

Emile Guyon

Emile Engel

Lucien Petit-Breton

Octave Lapize

Pierre Vugé

Francois Faber

Daarnaast sterven er in de oorlog nog veel meer wielrenners. Ik heb kort nog twee Fransen, een Duitser en een Oostenrijker het woord gegeven:

Auguste Trousselier

François Lafourcade

Alwin Vater

Ernst Franz

Enkele andere bekende wielrenners die na 1918 nooit meer op de fiets zullen stappen zijn:

Carlo Oriani; Italiaan en in 1913 winnaar van de Giro

Georges Parent: Fransman en oud-wereldkampioen stayeren op de baan

Emile Friol: Fransman en oud-wereldkampioen sprint op de baan

Marcel Kerff: Belg en 6e in de Tour de France van 1903

* In de Tour de France van 1956 is het tijdsverschil tussen winnaar Roger Walkowiak en nummer 2 Gilbert Bauvin slechts 1’25”. Het allerkleinste verschil wordt gemaakt in de Tour de France van 1989. Greg Lemond heeft aan het eind 8 seconden voorsprong op Laurent Fignon.

Ik heb heel veel gehad aan:

de site Renners in de Grote Oorlog

het boek: The Shattered Peloton: The devastating impact of world War I on the Tour de France (Graham Healy)

24
Jul
14

De Tour van 1914. Een eerbetoon in 15 etappes, deel 14

14e etappe  Longwy – Duinkerken over 390 km (24 juli 1914)

Schermafbeelding 2014-07-24 om 12.04.57Als de renners zich op weg naar Duinkerken bevinden staan de kranten vol met twee woorden: “Ultimatum” en “Oorlog?” Donderdagavond 23 juli is het dan eindelijk zover. Oostenrijk-Hongarije heeft een ultimatum gesteld aan Servië. In de nota aan Belgrado staat dat Servië de verantwoordelijkheid voor de aanslag op Franz-Ferdinand op zich moet nemen. Schermafbeelding 2014-07-24 om 12.28.45Tevens moet Servië Oostenrijkse politieagenten op haar grondgebied toestaan om de moord verder te kunnen onderzoeken. Het ultimatum loopt af op zaterdag 25 juli om 6 uur ‘s avonds. Velen verwachten oorlog als Servië niet ingaat op de eisen, anderen koesteren nog de hoop dat het zo’n vaart niet zal lopen.

De winnaars

14e et FABER_01Vandaag gaat de rit door een gebied dat de komende vier jaar onherkenbaar wordt. De renners zijn nog onwetend van de gruwelen die daar al aan de horizon opdoemen. Een horizon waar de renners nog geen oog voor hebben. Met nog twee vlakke etappe voor de boeg lijkt de Tour de France van 1914 beslist. Thys staat bijna 32 minuten voor op Pelissier en gezien de laatste etappes wordt dit verschil niet meer overbrugd. Als we alleen naar het resultaat aan de finish in Duinkerken kijken dan lijkt er ook geen vuiltje aan de lucht voor de winnaar van 1913. Francois Faber wint zijn tweede etappe op rij en de twee concurrenten komen daarachter binnen in dezelfde tijd. Maar onderweg is er iets gebeurd. Tijdens de etappe komen Thys en Christophe met elkaar in botsing. Het wiel van Thys breekt in tweeën en hij kan niet verder. In die tijdt rijdt er niet een ploegwagen met extra fietsen of extra wielen mee. In de regels staat dat Thys zijn schade zelf moet repareren zonder hulp van buitenaf. Alleen als de schade niet te repareren is, dan mag hulp van buiten worden ingeroepen. Thys twijfelt. Hoe lang gaat de reparatie duren? Zit hij binnen een half uur weer op zijn fiets? Heeft hij aan de finish dan genoeg tijd over? Hij besluit een groot risico te nemen. In plaats van te gaan repareren, koopt hij een nieuw wiel. Hij weet dat hij een tijdstraf gaat krijgen, maar vreest met repareren langer kwijt te zijn. Nu kan hij snel weer verder en zijn grote concurrent weer bijhalen voor ze bij de finish in Duinkerken zijn. Daar hoort Thys dat hij een tijdstraf van 30 minuten krijgt. De Belg heeft nog 1 minuut en 50 seconden voorsprong op Pelissier. De laatste etappe wordt onverwachts nog erg spannend.

De verliezers

Zeventien renners die in Parijs aan deze 12e Tour de France begonnen overleven uiteindelijk de gruwelen van de Eerste Wereldoorlog niet. Gezien het grote aantal Franse deelnemers hebben de meesten de Franse nationaliteit. Het totale aantal wielrenners dat de oorlog niet overleeft is veel groter en daar zitten ook renners van de ‘vijand’  tussen. Hieronder twee wielrenners, een Duitser en een Boheem, wat dat tot Oostenrijk-Hongarije behoort. Twee renners die weliswaar nooit de Ronde van Frankrijk reden, maar die ook op de Europese slagvelden sneuvelen.

14e et 180px-Franz,Ernst1Ernst Franz wordt op 8 maart 1894 geboren in Fischern, een klein gehucht vlakbij Karlsbad. Enkele oorlogen later heet dat nu Karlovy Vary en ligt het in Tsjechië. Hij wordt bijna letterlijk met de fiets aan zijn benen geboren, want zijn vader is fietsenmaker. Op 15-jarige leeftijd wint hij in 1909 het Boheems klimkampioenschap. Een jaar later wordt hij al de beste wielrenner van Bohemen genoemd. Op zijn 17e wordt hij daarom in Duitsland al beroepsrenner. Vrijwel altijd kan hij daar met de besten mee, al wordt hij nog wel “het kleintje” genoemd. Als hij in 1913 Berlijn -Cottbus – Berlijn wint, wordt hij door zijn tegenstanders ook als hun gelijke gezien. Zo verslaat hij de befaamde sprinter Jean Rosellen. 1913 wordt een topseizoen met overwinningen in Rund um Köln, Rund um Berlin en het Duits kampioenschap. Hij wordt daarmee de allereerste Duitse kampioen op de weg. 1914 lijkt hij dit allemaal nog eens dunnetjes te gaan overdoen en wordt hij gezien als een van de beste wielrenners van Duitsland. Hij herhaalt zijn overwinningen in Berlijn – Cottbus – Berlijn en Rundum Köln en op zijn 20e ligt er een grootse carrière voor hem. Aan dat vooruitzicht komt abrupt een einde als de Eerste Wereldoorlog uitbreekt. Hij moet dienst nemen in het leger van Oostenrijk – Hongarije en sneuvelt tijdens de Slag in de Karpaten. 14e et 300px-Winterschlacht_in_den_KarpatenDe Slag in de Karpaten duurde van december 1914 tot maart 1915 en was een poging van Oostenrijk-Hongarije om Galicië terug te veroveren. Dit gebied, dat vandaag de dag bij Oekraïne hoort, is aan het begin van de oorlog door de Russen veroverd. De Oostenrijkers verliezen de slag en dit heeft gevolgen voor het verloop van de hele oorlog. Duitsland is bang dat de Russen aan de oostgrens verder oprukken. Ze halen troepen weg van het westelijk front om in het oosten tegen de Duitsers te vechten. In het zuiden zien de Italianen hun kans schoon en beginnen daar in de Dolomieten een front. Als Franz op 9 februari 1915 sneuvelt is hij nog geen 21 jaar.

14e et 180px-Vater,Alwin_1892De andere renner is bij het uitbreken van de oorlog als sporter al met pensioen. Alwin Vater, de Duitse Jaap Eden, wordt op 21 september 1869 in Elberfeld geboren. Voordat hij in 1887 op de ‘veiligheidsfiets’ overstapt, rijdt hij vooral op de hoge bi. Op zijn Opel legt hij zich eerst toe op het baanwielrennen. In 1890 wordt hij voor het eerst sprintkampioen bij de amateurs. In 1891 prolongeert hij deze titel en een jaar later wordt hij zelfs Europees kampioen. Aan het eind van zijn carrière, die hij in 1894 beëindigt, wint hij nog enkele wegwedstrijden in Italië. Naast wielrennen doet hij ook aan voetbal en schermen. En in 1893 wordt hij Duits kampioen schaatsen. Hij rijdt de 1500 meter in 3 minuten en 47 seconden*. In Sport-Album der Rad-Welt uit 1919 lezen we dat Vater in 1918 ergens aan het westelijke front is gesneuveld. Waar en wanneer precies is helaas onbekend.

*Van die tijd zou Jaap Eden overigens niet zijn geschrokken. Die reed in 1893 de 1500 meter al in  2 minuten en 35 seconden. Hij reed deze tijd, toen goed voor een wereldrecord, op het Paterwoldse Meer.

Ik heb heel veel gehad aan:

de site Renners in de Grote Oorlog

het boek: The Shattered Peloton: The devastating impact of world War I on the Tour de France (Graham Healy)

22
Jul
14

De Tour van 1914. Een eerbetoon in 15 etappes, deel 13

13e etappe  Belfort – Longwy over 325 km (22 juli 1914)

13e et nieuws 2Poincaré is nog in Rusland en twee zaken worden duidelijk. Een verbond van Rusland, Frankrijk en Duitsland is onmogelijk en de legers van Frankrijk en Rusland zullen in 1916 “een verpletterende meerderheid boven alle Europeesche legers geven.” Dit staat te lezen in het Rotterdams Nieuwsblad van 21 juli 1914. Deze stevige taal is een reactie op de uitbreiding van het Duitse leger. De Tsaar probeert er nog wel een vredelievende draai aan te geven door te zeggen: “Wij willen sterk genoeg zijn, om tot vrede te kunnen dwingen.”  In het Nieuwsblad van het Noorden lezen we dat in de Russische media het idee ontstaat dat Rusland zich door Frankrijk niet moet laten 13e et nieuws1meeslepen in een eventuele oorlog. In de Nieuwe Rotterdamse Courant lezen we dat de Russen ook weinig vertrouwen hebben in Engeland als betrouwbare partner in de Triple Entente. Dat klopt misschien wel met wat we in het Rotterdam Nieuwsblad lezen. Lloyd George van Engeland slaat ook nog steeds geen oorlogstaal uit als hij zegt: “Vrede is voor ons van ‘t hoogste belang.”

13e et nieuws 3In het Nieuwsblad van het Noorden van 22 juli lezen we dat er geruchten zijn dat Oostenrijk-Hongarije een ultimatum voorbereid. Daar staat ook dat een oorlog met Servië in Oostenrijk-Hongarije populair zal zijn. Terwijl Servië volgens de krant geen oorlog zal aandurven en alleen als het wordt aangevallen zich zal verdedigen. Tevens zegt de krant dat alles afhangt van Oostenrijk-Hongarije. Zullen zij terugschrikken van het dreigement van de Russen dat zij Servië steunen in het geval van een aanval? Volgens de krant hangt dat sterk af van de eensgezindheid van de Triple Entente. Gezien die berichten hierboven is die eensgezindheid nog ver te zoeken. Komt een oorlog dan toch dichterbij? De Tour trekt zich er nog weinig van aan. De rennerskaravaan trekt vandaag Elzas-Lotharingen binnen. Al gaat dat wel anders dan vroeger. De renners worden begeleid door soldaten te fiets.

De winnaars

De start en finish zijn vandaag in Frankrijk, maar het grootste deel van de rit van vandaag gaat door betwist gebied. In ieder geval betwist door Frankrijk. Sinds de oorlog tussen Duitsland en Frankrijk van 1870-1871 is Elzas-Lotharingen Duits. Dit is een doorn in het oog van Frankrijk en staat een eventuele dialoog tussen beide landen danig in de weg.

13e et faber_f4Van de Tour-winnaar van 1909, Francois Faber was tot op vandaag weinig vernomen. Bij de start staat hij op een tiende plaats en zijn achterstand op Philippe Thys bedraagt maar liefst ruim zes uur. Als hij na 114 kilometer fietsen wegspringt, laten de leiders hem gaan. Ook omdat het nog  meer dan tweehonderd kilometer fietsen is. Faber bouwt zijn voorsprong gestaag uit en niets lijkt een etappezege vlakbij de grens met Luxemburg, zijn vaderland, nog in de weg te staan. Het laatste uur lijkt het toch nog mis te gaan. Zigzaggend gaat hij over de weg. Iemand zal later zeggen: “Hij leek wel stomdronken*.” Met nog tien kilometer te gaan botst hij tot overmaat van ramp ook nog eens tegen een auto. Met heel veel moeite staat hij weer op en rijdt verder. Wonder boven wonder komt hij toch nog als eerste over de streep in Longwy. Een groep van tien achtervolgers met daarin de favorieten volgt op ruim zes minuten. De grootste belager van Thys, Henri Pelissier wint de sprint van dit groepje. Met nog twee etappes te rijden lijkt niets de eindzege van Thys meer in de weg te staan.

De verliezers

13e et faber_f3Francois Faber beschouwt Frankrijk zijn hele leven als zijn tweede vaderland. Hij heeft een Luxemburgse vader en daardoor de Luxemburge nationaliteit, maar hij wordt op 26 januari 1887 in het Franse Aulnay-sur-Iton, ten westen van Parijs geboren. Door zijn overwinning in de Tour de France van 1909 is hij desalniettemin de eerste niet-Franse winnaar van de Ronde. Faber start in alle Tours tussen 1906 en 1914. Daarin wint hij in totaal maar liefst 19 etappes. Hij is nog steeds recordhouder met vijf etappezeges op rij in de door hem gewonnen Tour van 1909. Het jaar ervoor en erna wordt hij ook nog eens knap tweede. In zijn laatste Tour de France komt hij als negende in Parijs aan. Ook wint hij nog een handvol klassiekers. In 1908 wint hij de Ronde van Lombardije. In 1909 wint hij Parijs – Brussel en Parijs – Tours, een koers die hij ook in 1910 weet te winnen. In 1913 wint hij misschien wel zijn mooiste klassieker, Parijs – Roubaix. Nog onwetend dat hij twee jaar later in dezelfde omgeving zijn leven geeft voor zijn tweede vaderland.

13e et carencyOmdat Faber Luxemburger is kan hij geen dienst nemen in het Franse leger. Daarom meldt hij zich op 22 augustus 1914 bij het Franse Vreemdelingenlegioen. Hij komt hier bij het 2e regiment de Marche van het . In het voorjaar van 1915 is hij gelegerd nabij Carency. Hier wordt tussen 9 mei en 18 juni de Tweede Slag van Artois uitgevochten. Naast Franse divisies, vechten hier ook enkele Britse divisies tegen in totaal 18 Duitse divisies. Het doel van deze slag is tweeledig. Aan de ene kant willen de Fransen en Britten enkele strategische bergruggen op de Duitsers heroveren. Deze ruggen zijn vooral van strategisch belang. Daarnaast is het de bedoeling om Duitse troepen weg te trekken 14e et francesmachineuit Ieper waar een paar weken eerder de Tweede Slag van Ieper is begonnen. De Duitsers dreigen daar door te breken en op deze manier moeten de Franse, Britse en Belgische troepen daar meer lucht krijgen. De strijd gaat heen en weer en terreinwinst moet soms een paar dagen later alweer worden opgegeven. De tol wordt vooral betaald met mensenlevens. Aan beide zijden sneuvelen in totaal bijna 200.000 man. Een van hen is Francois Faber. Over zijn overlijden op 9 mei 1915 doen twee verhalen de ronde. Het eerste is een romantisch verhaal waarbij hij door een sluipschutter wordt getroffen op het moment dat hij een telegram krijgt waarin staat dat hij vader is geworden van een dochter. Het ander verhaal past meer bij de werkelijkheid van de oorlog. Daarin wordt hij  dodelijk getroffen door vijandelijk vuur op het moment dat hij een gewonde collega uit het niemandsland probeert terug te brengen naar hun loopgraven.

 

* Het is in die tijd heel gebruikelijk om alcohol te gebruiken als pijnstiller. Het is goed mogelijk dat Faber ergens een pijntje had en een iets te hoge dosis pijnstiller heeft genomen.

 

Ik heb heel veel gehad aan:

de site Renners in de Grote Oorlog

het boek: The Shattered Peloton: The devastating impact of world War I on the Tour de France (Graham Healy)

20
Jul
14

De Tour van 1914. Een eerbetoon in 15 etappes, deel 12

12e etappe  Genève – Belfort over 325 km (20 juli 1914)

12e et nieuwsWe lezen steeds vaker dat er overal in Europa voorbereidselen voor een oorlog worden getroffen. In het Nieuwsblad van het Noorden van 20 juli lezen we dat Rusland 44 legerkorpsen bezit, waarvan er 32 naar de Russisch-Duitse en Russisch-Oostenrijkse grens gezonden kunnen worden. Dit lezen we omdat de Franse premier Poincaré op dat moment in Sint-Petersburg is. Dit bezoek zet weer kwaad bloed in Duitsland. Elders lezen we dat er geruchten zijn dat Duitsland opnieuw een legeruitbreiding voorbereidt, nu met 40.000 man. Ondertussen wordt wel steeds over maanden gesproken als het gaat om oorlogsvoorbereidingen en geen van de landen zegt zelf aan te gaan vallen.

Wat betreft de kern van het conflict, Servië, zien we steeds meer internationale druk. Het kelderen van de beurs van Wenen wordt weliswaar verontrustend genoemd, maar de eigenbelangen om vrede te handhaven worden toch nog als groter gezien.  We lezen dat Berlijn waarschuwt Servië de ‘billijke eischen’ van Oostenrijk-Hongarije niet te verwerpen. Ondertussen weerspreekt Servië dat het militaire voorbereidselen aan het treffen is. Volgens sommige bronnen is het Servische leger met 110.000 man al op halve oorlogssterkte. We lezen ook dat de onderzoeken naar de moord op Franz-Ferdinand nog zeker 12e et nieuws 2twee a drie weken gaan duren. Al is wel duidelijk dat Belgrado achter de moordplannen zit. Heel bizar is het nieuws dat de Duitse Rheinische Metaalwaren en Machinefabriek Ehrhardt te Dusseldorf een overeenkomst met de Servische regering heeft gesloten om munitie te leveren. Of hebben we hier te maken met een gevalletje zand-in-de-ogen-van-Frankrijk?

Niet alle kranten in Nederland nemen de oorlogsdreiging trouwens serieus. In het Geïllustreerd Zondagsblad dat bij de Tilburgsche Courant hoort wordt al dit nieuws onder de kop ‘Komkommertijd’ geplaatst. De Tour nadert ondertussen Elzas-Lotharingen.

De winnaars

10e et pelissier_h3De rit van vandaag gaat door de Jura en de zuidelijke Vogezen. Aan het slot van de rit moet de beroemdste berg van dit gebergte, de Ballon ‘d Alsace worden bedwongen. Een groep van drieëndertig renners komt gezamenlijk aan bij de voet van deze ronde berg. Zoals aan het begin van elke beklimming stappen de renners af om hun achterwiel andersom te zetten. In 1914 is er nog geen derailleur en heeft elke fiets een achterwiel met aan beide kanten een tandwiel. Voor de beklimming wordt het kleine tandwiel vervangen door het grote. Dit is normaliter een handeling van  ongeveer een minuut. Alleen aan de voet van de Ballon d’Alsace gaat het mis bij klassementsleider Philippe Thys. Hij krijgt zijn achterwiel er niet goed in en een voor een rijden de renners van hem weg. Als hij na minuten worstelen eindelijk vertrekt, is ook de laatste van het groepje al uit het beeld verdwenen. Voorin zien Henri Pelissier en Jean Alavoine hun kans schoon. De handen ineen slaand, proberen zij hun voorsprong uit te bouwen. In de afdaling blijven ze bij elkaar en het lijkt een sprint tussen beide Fransen om de etappezege te gaan worden als Alavoine lek rijdt. Henri Pelissier wint zodoende gemakkelijk deze rit en Alavoine volgt op iets meer dan een minuut als tweede. Hoopvol kijken zij naar de finish. Is er nog Franse hoop op de eindzege? Philippe Thys is ondertussen aan een indrukwekkende klim begonnen. Een voor een raapt hij de renners op. Mannen als Eugene Christophe, Francois Faber, Leon Scieur en Firmin Lambot lijken stil te staan als hij ze passeert. Ook in de afdaling neemt hij alle risico’s. Met een achterstand van slechts twee minuten en 37 seconden komt hij in Belfort aan. Glimlachend kijkt hij in het teleurgestelde gezicht van Henri Pelissier. Zijn tweede Tourzege is alweer een stapje dichterbij.

De verliezers

Zeventien renners die in Parijs aan deze 12e Tour de France begonnen overleven uiteindelijk de gruwelen van de Eerste Wereldoorlog niet. Het totale aantal wielrenners dat de oorlog niet overleeft is veel groter. Hieronder twee wielrenners, een onbekende en een iets bekendere, uit het Belle Epoque die ook op de Europese slagvelden sneuvelen.

Zo is daar Lucien Auguste Trousselier. Deze op 30 augustus 1891 in Parijs geboren renner, was de jongste van vijf fietsende broers. Van Auguste zijn helaas geen uitslagen bekend. Zijn tien jaar oudere broer Louis Trousselier is de winnaar van de Tour de France van 1905. Een andere broer, Andre Trousselier wint in 1908 Luik – Bastenaken – Luik. Auguste is in september 1914 fietsend soldaat bij het 119e infanterieregiment. Op 26 september sneuvelt hij bij Ferme du Luxembourg, iets ten noordwesten van Reims. Nadat bij de Slag om de Marne de snelle Duitse opmars tot staan is gebracht, vindt hier tussen 12 en 21 september 1914 de Slag om de Aisne plaats. Het resultaat is tienduizenden doden en loopgraven aan beide kanten. Eigenlijk kan gezegd worden dat de loopgravenoorlog hier is begonnen. Ook na de slag wordt hier nog gevochten en vallen dagelijks honderden slachtoffers. Zo ook op die 26e september.

12 et 180px-Lafourcade,François2François Lafourcade is wel een echte Tourrenner. Tussen 1906 en 1912 doet hij maar liefst zeven keer achter elkaar de Ronde van Frankrijk mee. Drie keer rijdt hij de Tour ook helemaal uit, zonder echter een etappe te winnen of hoog in het klassement te eindigen. Toch komen we zijn naam in de annalen van de Tour tegen. In de Tour van 1910 wordt voor het eerst een heuse bergetappe verreden.  De 10e etappe van Luchon naar Bayonne gaat over vier nog steeds legendarisch cols. De Tourmalet, de Aspin, de Peyresourde en de Aubisque moeten in die volgorde worden bedwongen. Dit is de etappe van Octave Lapize, die op de eerste drie cols als eerste bovenkomt. Maar tot verbazing van iedereen komt hij niet als eerste boven op de laatste col, de Aubisque. De organisatoren denken even met een toerist te maken te hebben, als Lafourcade als eerste deze col bedwingt. Op het moment dat hij aan de afdaling begint, wordt hij pas herkend. De Fransman die uit deze omgeving komt en de bergen dus vrij goed kent, moet zijn inspanning wel met een inzinking bekopen. In de afdaling komt hij de man met de hamer tegen en wordt door vier man ingehaald. Octave Lapize wint de etappe, maar Lafourcade wordt toch nog knap vijfde op ‘slechts’ 10 minuten achterstand, zijn beste prestatie in zeven jaar Tour de France!

12e et voisin 8De op 8 november 1881 in Lahonton geboren Lafourcade neemt aan het begin van de Eerste Wereldoorlog, net als veel van zijn collega’s dienst. Als sergeant van het 22e regiment Artillerie is hij vanaf 1915 gedetacheerd bij de 1e Groupe d’Avion, in het 485e eskadron. Hij vliegt in een Voisin VIII.  Op 10 12e et 180px-Lafourcade,François_GRAFaugustus 1917 vliegt zijn vliegtuig bij de landing in brand. Hij probeert nog uit het vliegtuig te springen. Zwaargewond wordt hij opgenomen in het ziekenhuis van Eu in het noorden van Normandië. Daar overlijdt hij dezelfde avond aan zijn verwondingen. Hij is begraven op het militaire kerkhof van Eu.

 

 

Ik heb heel veel gehad aan:

de site Renners in de Grote Oorlog

het boek: The Shattered Peloton: The devastating impact of world War I on the Tour de France (Graham Healy)

 

18
Jul
14

De Tour van 1914. Een eerbetoon in 15 etappes, deel 11

11e etappe  Grenoble – Genève over 325 km (18 juli 1914)

11e et JauresIn de Nederlandse kranten duikt de naam op van de Franse socialist Jean Jaurès. Samen met collega Edouard Vaillant roept hij op tot een algemene staking om de dreigende oorlog te voorkomen. Jean Jaurès is een pacifist die via diplomatie probeert een oorlog te voorkomen. Zo pleit hij voor een Duits-Frans bondgenootschap. Hij heeft de oorlog echter niet kunnen voorkomen omdat hij op 31 juli dat jaar, vijf dagen na de Tour in een Parijs café wordt vermoord door de Franse nationalist Raoul Villain. De ironie wil dat deze na de oorlog wordt vrijgesproken omdat hij de natie een grote dienst had bewezen. “Zonder de moordaanslag op Jean Jaurès had Frankrijk nooit de oorlog kunnen winnen,” staat er in zijn vonnis te lezen.

11e et ServieOndanks de vele kleine berichten waaruit blijkt dat er oorlogsvoorbereidingen worden getroffen, lijkt nog niets erop dat over twee weken de lont ook echt wordt aangestoken. Er zijn zelfs nog optimistische berichten. “Servië geeft toe,” staat er boven een bericht over het plotse terugroepen door Belgrado van de Servische gezant te Constantinopel. Voor Oostenrijk-Hongarije is deze gezant, Georgewitsj een van de mannen achter de Groot-Servische propaganda. Dat is op dit moment in de ogen van Wenen het grootste gevaar op oorlog. De renners in de Tour hebben op dat moment andere zaken aan hoofd.

De winnaars

11e et garrigou_gVandaag staat de zwaarste Alpenetappe op het programma. Met onder andere de Col des Aravis, Col du Lautaret en daarachter de Col du Galibier, de klassieke berg in de Alpen. Hoewel Henri Pelissier tijdens de beklimming van deze laatste col een paar keer moet afstappen, slaagt hij er telkens weer in Philippe Thys weer bij te halen. Ondanks zijn ruime achterstand hoopt hij de Belg nog voor Parijs in te halen. Samen met Gustave Garrigou, die in de afdaling van de Aravis valt en bij Annecy lek rijdt, maar steeds weer aansluit, fietsen ze richting Genève. De laatste keer dat Garrigou het duo weet te achterhalen is zeven kilometer voor de finish. De winnaar van de Tour van 1911 heeft dan zelfs nog energie over om de sprint aan de boorden van het meer van Genève te winnen. Het is zijn achtste en allerlaatste etappeoverwinning in de Tour de France. Garrigou overleeft de Eerste Wereldoorlog, maar hij zal daarna nooit meer op de fiets stappen. Naast zijn Tourzeges wint hij tijdens zijn carrière ook Milaan – San Remo (1911) en de Ronde van Lombardije (1907). Garrigou stijgt door zijn overwinning naar de 5e plaats. Veel hoger zal hij niet komen omdat de nummer vier, de Belg Jean Rossius, bijna twee uur op hem voor ligt. Ook de top drie lijkt, ondanks het extra tijdverlies van Jean Alavoine vast te liggen. Thys leidt nog altijd met ruim een half uur voorsprong op Pelissier.

De verliezers

11e et Vugé,Pierre_OVLOndanks de zwaarte van de etappe zijn er vandaag slechts twee uitvallers. Een van hen is de 24 jarige Pierre Vugé. Als Pierre Eugène Vugé wordt hij op 7 december 1889 in het 19e arrondissement van Parijs geboren. Hoewel hij in 1914 as eerstejaarsprof is, rijdt hij al voor de commerciële ploeg La Française – Hutchinson. In zijn eerste jaar rijdt hij al in een ploeg met grote namen als Octave Lapize en Charles Crupelandt. Zij zien in hem een veelbelovende renner. Helaas heeft hij dat deze Tour nog niet waar kunnen maken. Zijn hoogste klassering is een 40e plaats in de 10e etappe op ruim twee uur en 20 minuten achter winnaar Henri Pelissier. Op het vlakke kan hij de achterstand nog redelijk beperkt houden, maar in de bergen verlies hij steevast meer dan twee uur. Maar hij is nog jong en kan nog veel leren. Als de oorlog niet tussenbeide was gekomen. Hij wordt soldaat 1e klasse bij het 65e Bataljon Jagers (65e bataillon de chasseurs à pied). Aan het eind van de oorlog, op 10 september 1918, overlijdt hij een tiental kilometer achter de Somme, in het plaatsje Thoix aan de gevolgen van een ziekte die hij gedurende de oorlog heeft opgelopen. Pierre Vugé wordt 28 jaar en het Tourpeloton zal nooit weten of hij zijn verwachting zou  waarmaken.

 

Ik heb heel veel gehad aan:

de site Renners in de Grote Oorlog

het boek: The Shattered Peloton: The devastating impact of world War I on the Tour de France (Graham Healy)




Archief

Tweets