01
Dec
14

De Plofsluis, hindernis voor vriend en vijand

Ergens in Nederland

Ergens in Nederland – hevig verscholen

Achter een grachtje – daar weet ik een fort…

’t Is in de buurt van … neen, ’t landsbelang eischt nu,

Dat het niet nader omschreven meer wordt.

 

Ergens in Nederland – weet ik een landstreek,

Waar onze linie van water begint.

’t Is om den hoek bij … neen, ’t landsbelang eischt nu,

Dat je je daaromtrent even bezint!

 

Ergens in Nederland – ’t brand op m’n lippen,

Weet ik een schhur, die geen schuur is, te staan,

Als je rechtsaf slaat… neen, ’t landsbelang eischt weer!

Dat ik niet zeg, waar je rechts af moet slaan.

 

Nederland! Vaderland! – heusch ik kan zwijgen!

‘t Landsbelang eischt het – dus wees maar niet bang!

Maar … ‘ergens in Nederland’ ken ik een meisje

Waar? Dát verzwijg ik uit eigen belang!

Wim Kan (1939 gemaakt) en afgedrukt in soldatenweekblad “De Wacht”

PLOF 260px-The_Netherlands_compared_to_sealevelNederland is een van de weinige landen die het water niet alleen als vijand ziet, maar ook als bondgenoot. Als wij niet al meer dan duizend jaar geleden waren begonnen met het bouwen van dijken, dan zou bijna de helft van ons land met grote regelmaat onder water lopen. Meer dan de helft van Nederland ligt lager dan 1 meter + NAP en daar komt het rivierengebied met zijn deels getemde meanders nog eens bij. Als de nood aan de man is doet de Nederlander wat de natuur ondanks de dijken nog regelmatig deed de afgelopen eeuwen; het lager gelegen gebied onder water zetten.

Ruggengraat

PLOF 250px-Nieuwe_Hollandse_Waterlinie_the_NetherlandsTot bijna 75 jaar geleden de Teutoonse vliegtuigen een illusie deed vervliegen, was de Nieuwe Hollandse Waterlinie de ruggengraat van de verdediging van het economische hart van Nederland. Van Muiden tot Werkendam, van Naarden Vesting tot aan het Fort aan het Steurgat moest het water de vijand buiten Holland houden. Overal werden grote en kleine stukken land zo ingericht, dat met het openzetten van enkele sluizen en het doorsteken van een paar dijken een strook water een onoverbrugbare barrière zou vormen. Enkele zwakkere plekken werden beschermd door forten met intrigerende namen als ‘Het Werk aan de Spoel’, ‘de Westbatterij’ en ‘Fort Spion’.

PLOF Werk aan het Spoel Luchtfoto_ca._1974_bewerktSluitstuk

Soms gingen economie en defensie niet helemaal hand in hand. Zo ook 80 jaar geleden. In 1934 werd een begin gemaakt met de aanleg van het Amsterdam-Rijnkanaal. Deels zou dit kanaal het al bestaande Merwedekanaal volgen, maar ten zuiden van Utrecht kwam een nieuw te graven gedeelte dat via Wijk bij Duurstede tot aan Tiel, waar de Waal werd bereikt, zou lopen*. Dit nieuwe kanaal kruiste ter hoogte van Jutphaas de Hollandse Waterlinie en daarmee was deze verdedigingslinie niet meer sluitend. De eenvoudigste oplossing zou hier de aanleg van sluizen zijn geweest. Om twee redenen werd dit niet gedaan. Het Amsterdam Rijnkanaal moest een waterweg worden met zo min mogelijk obstakels zodat er geen onnodig tijdverlies zou optreden. Het waterniveau tussen Lek en Amsterdam kwam op hetzelfde niveau te liggen. Daarnaast zou in geval van oorlogsnood het sluiten van een sluis te veel tijd kosten. Er moest een ander sluitstuk komen.

PLOF plofsluisPloffen

In 1937 werd begonnen met de bouw van wat officieel ‘de Keersluis te Jutphaas bij km 43’ werd genoemd. Maar vanwege de werking is het al snel onder zijn bijnaam bekender geworden. In plaats van sluizen werd een grote betonnen bak boven het kanaal aangelegd. Deze bak, bestaande uit vijf parallelle compartimenten, beschikte over een relatief dunne gewelfde bodem. De compartimenten konden worden gevuld met 40 miljoen puin en zand. In geval van nood zou de bodem worden opgeblazen zodat puin en zand direct het kanaal konden afsluiten tot 2,5 meter + NAP. Toen in 1940 de oorlog uitbrak was deze Plofsluis nog niet klaar. Hoewel zijn overbodigheid datzelfde jaar was aangetoond, werd er in de oorlog nog wel gebouwd aan de sluis. Deze bijzondere keersluis is echter nooit helemaal afgebouwd. Toen in 1952 het Amsterdam-Rijnkanaal werd geopend lag het werkeloos als lompe brug zonder verkeer boven de waterweg.

Overbodig

PLOF 05248000_plofsluis_nieuwegeinToen in de decennia daarna het Amsterdam-Rijnkanaal steeds drukker bevaren werd, kwam de plofsluis steeds meer in de weg te liggen. Het kanaal kon hier niet worden verbreed en de doorvaarhoogte werd ook steeds meer een belemmering. Het opruimen van het betonnen gevaarte was echter ook te kostbaar. Toen in 1981 tot verbreding werd overgegaan, werd het Amsterdam-Rijnkanaal hier gewoon om de Plofsluis heen geleid. Wanneer schepen vanuit het zuiden komen aanvaren lijken ze recht op de Plofsluis af te stevenen, om op het laatste moment met een kleine boog de bocht naar Utrecht in te zetten. De onwetende automobilist die op de N408 van Nieuwegein naar Utrecht op de brug over het Amsterdam-Rijnkanaal naar rechts kijkt, vraagt zich af welke brug daar nooit is afgebouwd. Toch is er een bestemming voor de vijf enorme betonnen bakken gevonden.  Sinds 1978 heeft schietvereniging Ultrajectum hier de beschikking over enkele fraaie overdekte schietbanen.

PLOF AR Kanaal* Wat betreft de verschillende varianten voor het Amsterdam-Rijnkanaal werd uiteindelijk voor het zogeheten ‘Plan-Mussert’ gekozen. Deze latere bruine baas van de NSB, bedacht als hoofdingenieur van de Utrechtse Waterstaat eind jaren ’20, begin jaren ’30 het plan om tussen Amsterdam en de Lek het waterpeil op één niveau te houden en daarmee de sluizen weg te kunnen laten. Daarmee werd het Amsterdam-Rijnkanaal niet alleen een kortere, maar ook een snellere vaarroute. Vandaag de dag is dit met bijna 90.000 schepen per jaar, het drukst bevaren kanaal ter wereld.

Advertenties

1 Response to “De Plofsluis, hindernis voor vriend en vijand”


  1. 1 harry siegelaar
    december 2, 2014 om 3:15 pm

    hoi Lucas,

    Mooi verhaal over de plofsluis. Als ik het goed heb, heeft JdV, het bureau van architect Jacco de Visser, verschillende plannen voor de plofsluis ontwikkeld. Hij kan je daar vast meer over vertellen. Hij zit er zo ongeveer om de hoek bij het door Wim Kan genoemde fort.

    groet,

    Harry Siegelaar


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s


Archief

Tweets


%d bloggers liken dit: