29
Sep
14

Enclaves: Valreas, in de naam van de paus

Valreas kaartjeOp de vlucht voor de regen kwam ik afgelopen zomer aan de voet van de Mont Ventoux terecht. Voor mij was dit een onbekend stukje Frankrijk. Twee dingen vielen mij hier op. Overal wijnranken met wijnhuizen om de bijbehorende wijn te proeven en een stukje Vaucluse middenin het departement Drôme. Toen ik mij in dat laatste ging verdiepen bleek dat de pausen die ooit korte tijd in Avignon zetelden hiermee te maken hadden. En dat ook de wijn een rol had gespeeld.

Rome of Avignon

In 1309 liet de nieuwgekozen Franse paus Clemens V zich overhalen het onveilige Rome te verlaten. Volgens Filips IV van Frankrijk was het in Avignon veiliger. Tot 1377 verbleven zo zeven pausen daar in het Palais des Papes. Ze vonden het er blijkbaar zo goed toeven daar vlakbij die beroemde brug over de Rhône, dat er tot 1417 nog twee zogenaamde tegenpausen zetelden. Ook daarna bleef dit pauselijke gebied, Comtat Venaissin onafhankelijk van Frankrijk. De beroemdste paus uit deze periode, die het Westerse Schisma wordt genoemd, is de in Cahors geboren Johannes XXII.

John22Meer of minder

Zo stichtte hij daar in 1331 een universiteit. Maar hij keek verder dan Cahors. Hij zorgde ervoor dat er bisdommen kwamen in India, Iran en Armenië en hij verklaarde Thomas van Aquino heilig. Maar hij kwam ook in een conflict tussen de minderbroeders terecht. Het ging daarbij over de vraag of bezit zondig was. De zogenaamde spiritualen verzetten zich zelfs tegen het opslaan van etenswaren. Johannes XXII stond aan de kant van de conventuelen. Een van zijn tegenstanders in deze was de filosoof William Ockham. Die stond model voor de hoofdfiguur William van Baskerville in Umberto Eco’s roman ‘De Naam van de Roos’. In dit boek is deze theologische kwestie een van de belangrijkste kaders.

Vroeger of later

Tijdens zijn 18-jarige regeerperiode zou hij het nog vaker aan de stok krijgen met geloofsgenoten. Johannes XXII werd zelfs ooit van ketterij beschuldigd. Zo verkondigde hij dat God pas na het Laatste Oordeel zou bepalen wie in de hemel en wie in de hel thuishoorden. Toen hij tijdens een algemeen concilie dreigde te worden afgezet had hij het geluk van de ouderdom. Op zijn sterfbed nam hij snel nog alle woorden terug die in strijd waren met de gangbare geloofsopvattingen binnen de Katholieke Kerk. Op 4 december 1334 overleed hij op 89-jarige leeftijd. Zijn bijzonderste erfenis was een geïsoleerd stukje pauselijk gebied in Frankrijk.

Een goed glas wijn

De paus die afkomstig was uit de stad van de beroemde zwarte wijn Cahors, bezocht kort na zijn inauguratie in 1317 het stadje Valreas iets ten noorden van het pauselijk gebied. Toen zijn gastheer, Humbert de Montauban zag dat Johannes XXII bleek wegtrok, schonk hij hem snel een kelk lokale rode wijn in. Na twee glazen voelde de paus zich zo opgeknapt dat hij besloot het stadje en de omringende wijngaarden namens de heilige stoel te kopen. Ook zijn opvolgers waren zo onder de indruk van de kwaliteit van de wijn dat de omringende dorpjes Visan, Richerenches en Grillon werden opgekocht en zo ontstond de zogenaamde Pauselijke enclave (Enclave des Papes). De koning van Frankrijk liet dit eerst oogluikend toe, maar toen het erop ging lijken dat de pauselijke gebiedsuitbreiding uit de hand liep, verbood hij verdere aankopen. Zodoende bleef dit gebied een enclave. Ook na de Franse Revolutie, toen Comtat Venaissin dan toch Frans werd en Frankrijk in departementen werd verdeeld, wilden de bewoners van Valreas en omgeving graag bij het departement Vaucluse behoren en niet bij de Drôme. Daardoor is dit stukje Frankrijk nog een steeds een enclave. Hier drink je misschien wel de lekkerste wijn van heel Frankrijk.

Advertenties

0 Responses to “Enclaves: Valreas, in de naam van de paus”



  1. Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s


Archief

Tweets


%d bloggers liken dit: