22
Sep
14

Dahala Khagrabari; een enclave in een enclave in een enclave

dahala-enclaveIn maart 2006 stond ik midden in de Sahara van Libië te wachten op de zonsverduistering. Onze groep bestond uit twintig fanatiekelingen die hier vier minuten wilden genieten van de optimale omstandigheden rond een totale eclips. Samen met ons waren er nog een paar honderd buitenlanders aanwezig die op deze unieke plek dit fenomeen wilden aanschouwen. Eigenlijk was er sprake van een soort van eclips-enclave in het zuiden van Libië. Een van onze medereiziger was de journalist en wereldreiziger Henk Weltevreden. Er is vrijwel geen land in de wereld waar deze enthousiaste man niet was geweest. Een paar weken na onze reis door Libië stuurde hij mij een interessant artikel dat hij voor de VPRO-gids had geschreven. Het stuk droeg de intrigerende titel; De bibberhand van Sir Radcliffe.

VPRO-artikel

Na enig zoeken op mijn computer vond ik het artikel zowaar weer terug. Het artikel gaat over de grens tussen India en Bangladesh in de buurt van Cooch Behar, daar waar India op zijn smalst is. Hier liggen aan weerszijden van de grens maar liefst 173 enclaves. In Bangladesh liggen 102 stukjes India en in India liggen nog eens 71 lapjes Bangladesh. De schrijver van het artikel gaat in dit artikel niet alleen op zoek naar de meest bijzondere van deze enclaves, Dahala Khagrabari, de enige zogenaamde derdegraads enclave ter wereld, maar ook naar de vraag waar deze lappendeken vandaan komt.

Gevangen in lappendeken

De 71 enclaves van Bangladesh in India beslaan een oppervlakte 47,7 km2. In 7 van deze enclaves bevinden zich zogenaamde tweedegraads enclaves van India met een totale oppervlakte van 0,17 km. De 102 enclaves van India in Bangladesh beslaan een oppervlakte van 69,5 km2. In 21 daarvan bevinden zich tweedegraads enclaves van Bangladesh (totale oppervlakte 2,1 km2). In een van deze tweedegraads enclaves bevindt zich dus de derdegraads enclave Dahala Khagrabari #51, een juteveld van 38 bij 180 meter. Dit stukje India ligt dus in een lapje Bangladesh, dat weer in een stukje India in Bangladesh ligt. Bent u er nog? Dit is trouwens niet eens de kleinste. Dat is de enclave Upan Chowki Bhaini #24, met een oppervlakte van slechts 53 m2 niet groter dan een gemiddelde tuin in een Nederlandse Vinexwijk. Een kleinere enclave is er nergens ter wereld te vinden. Geschat wordt dat er tussen de 50.000 en 100.000 Indiërs en Bengali niet zonder problemen naar hun eigen land kunnen reizen. Zonder visum mogen de inwoners hun enclave niet verlaten. Bijvoorbeeld om een visum aan te vragen.

Bibberende dekolonistatie 

Wat is de rol van de bibberhand van Sir Radcliffe in deze geografische afwijking? Deze Londense advocaat was aangesteld om de grens te trekken tussen de nieuw te vormen staten Pakistan en India in 1947. Het eerste land moest zoveel mogelijk onderdak bieden aan de moslims in dit stukje Britse Rijk, terwijl India een seculiere staat moest worden met als grootste groep de Hindoes en de Sikhs. Een liniaal was hier onbruikbaar, een rekenmachine onmisbaar. Deze werd niet alleen ingezet bij de grens tussen het huidige Pakistan en India, maar ook tussen wat toen nog Oost-Pakistan heette en India. Dankzij een gebrek aan tijd – alles moest binnen een paar maanden voor 15 augustus worden afgerond – en een gebrek aan voldoende kennis werd het een grillige grens. Op veel plekken kwamen mensen daardoor aan de verkeerde kant terecht. Dit leidde tot een volksverhuizing die vergelijkbaar was met de ‘Vertreibung’ van de Duitsers na de Tweede Wereldoorlog. Ruim 14 miljoen mensen verlieten huis en haard op zoek naar hun nieuwe vaderland. Met alle mogelijk vervoersmiddelen, maar het meest te voet, ging men massaal op pad. Ondertussen vonden overal uitbarstingen van geweld plaats tussen de verschillende bevolkingsgroepen en braken epidemieën en hongersnoden uit. Toen de stofwolken waren opgetrokken bleek dat ongeveer een miljoen mensen deze verhuizing niet had overleefd.

Krom blijft krom

Daarnaast had Radcliffe ook nog eens te maken met de vele maharadja’s in India. Deze bezaten ongeveer veertig procent van het Indiase grondgebied en daar kon hij niet zomaar over beslissen tijdens het tekenen van de grenzen. Zo ook in Cooch Behar, waar de betreffende maharadja besloot dat zijn grondgebied – dat over de nodige enclaves op Oost-Pakistaans grondgebied beschikte en omgekeerd – onafhankelijk bleef. Radcliffe kon niks anders dan de grens hier tekenen zoals de maharadja het aangaf. Toen de maharadja in 1950 alsnog besloot zich bij India aan te sluiten, werd diens lappendeken de definitieve grens tussen beide landen. Pogingen om deze geografische curiositeit recht te zetten zijn met name aan de Indiase kant elke keer weer in de ambtelijke molens vast blijven zitten. Zoals in 1971, vlak nadat Oost-Pakistan zich had vrijgevochten van Pakistan en het als het onafhankelijke Bangladesh verderging, in 1974 en in 2001. De laatste afspraak om tot een uitruil van deze lapjes grond te komen stamt uit 2011, maar er is nog steeds niets veranderd.

Schaakmat

Is deze lappendeken helemaal op het conto van sir Radcliffe te schrijven? Nee, want toen hij pen, papier, rekenmachine en landkaart ter hand nam, was er al sprake van deze onoverzichtelijke lappendeken. Het verhaal gaat dat driehonderd jaar geleden de maharadja van Cooch Behar regelmatig met zijn collega van Rangpur een spelletje schaak speelde. De winnaar kreeg een stukje land, een chitmahal van zijn tegenstander. Zoals we nu weten hebben zij minstens 202 potjes tegen elkaar gespeeld en was de maharadja van Cooch Behar een iets sterkere speler.

Met dank aan:

Henk Weltevreden – De bibberhand van Sir Radcliffe

@Loesol voor het opsturen van dit artikel

Wil je meer weten? Lees dan deze wikipagina

Advertenties

0 Responses to “Dahala Khagrabari; een enclave in een enclave in een enclave”



  1. Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s


Archief

Tweets


%d bloggers liken dit: