16
Jul
14

Geografie van de Tour: Arc-et-Senans; de macht van het zout

arc et senans 1Vandaag vertrok de etappe vanuit Besançon zuidwaarts. Het eerste gedeelte voerde deels over de route die in omgekeerde richting de eerste tijdrit van 2012 was. Een tijdrit die werd gewonnen door Bradley Wiggins, de persona non grata in de tourploeg van Sky dit jaar. De tijdrit startte toen in het fraaie symmetrisch aangelegde Arc-et-Senans. De oude zouthoofdstad van Frankrijk. Ook nu rijdt het peloton langs dit stukje werelderfgoed.

Oppermachtig zout

Te-veel-zout1Zout wordt al van oudsher gebruikt om voedsel voor langere tijd in te bewaren. Zo was er in tijden van schaarste altijd voldoende voedsel. En konden legers massaal optrekken om verre streken te veroveren terwijl er toch altijd eten voorhanden was. Wie zout had, bezat macht. Zo kwam in Oostenrijk de Keltische cultuur niet toevallig tot bloei. Overal rond Salzburg en Hallstatt haalden zij hal, Keltisch voor zout, uit de grond. En het woord salaris is niet toevallig afkomstig van het Latijnse woord voor zout; ‘salis’.

Kuuroord

fete du selIn het Franse Salins-les-Bains wordt al sinds de Romeinse tijd zout gewonnen. Houten buizen pompten dankzij een waterrad in de nabijgelegen rivier, het zoute water op. In grote ketels van 45.000 liter werd het water verdampt en bleef het kostbare witte goud over. Dit kostte echter zoveel brandhout dat in 1773 werd besloten dit zoutzieden elders te gaan uitvoeren. Sindsdien wordt het zoute water in Salins-les-Bains alleen nog voor het kuren gebruikt.

Hout voor het zout

foret de chauxVia houten leidingen werd het zoute water naar Arc-et-Senans vervoerd. Deze plek werd uitgekozen vanwege het vlakbij gelegen Fôret de Chaux, toen al hofleverancier voor de schepen van de Franse marine. Dit gigantische bos, qua oppervlak iets groter dan het eiland Texel, kon daarnaast meer dan genoeg brandhout leveren voor onder de gigantische zoutketels. Er kwam niet zomaar een zoutziederij, hier werd de Koninklijke Zoutziederij van Arc-et-Senans gebouwd.

Stad voor het volk

arc et senans 2 kaart oudDe zoutopzichter en architect Claude Nicolas-Ledoux wilde laten zien waartoe Frankrijk in staat was en zou hier de ideale stad bouwen. Arc-et-Senans moest een concentrische stad worden met in het centrum de zoutziederijen en daaromheen in hiërarchische volgorde de overige gebouwen waaronder ook de huizen voor de werknemers. De Franse Revolutie gooide helaas roet in het eten. Alleen de ziederijen, de directeurswoning als een soort villa van Palladio en een paar andere gebouwen waren klaar. De rest werd nooit gebouwd. Wat er staat was overigens wel voldoende om Arc-et-Senans op de Werelderfgoedlijst van de Unesco te krijgen. Saillant detail is trouwens dat één van de oorzaken van de Franse Revolutie de ‘gabelle’, de omstreden zouttax, was.

TE is niet goed

tequila_2Vanwege vervuiling van de rivier de Loue, waar Arc-et-Senans aan ligt, werd de zoutproductie hier in 1895 stilgelegd. Tevens werd de concurrentie van zeezout steeds groter. Ondanks de afname van zout als conserveringsmiddel, wordt zout nog steeds veelvuldig gebruikt, vooral als smaakmaker in de keuken. “Wij eten teveel zout,” koppen de kranten met grote regelmaat. “Overal waar TE voor staat is niet goed,” wist Toon Hermans ons al te vertellen. “Behalve tevreden en Tequila,” zei hij er vervolgens schaterlachend achteraan. Inderdaad, geen Tequila zonder zout.

Advertenties

0 Responses to “Geografie van de Tour: Arc-et-Senans; de macht van het zout”



  1. Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s


Archief

Tweets


%d bloggers liken dit: