19
Mrt
13

De grootste waterval van Nederland

Water op de Veluwe

De Veluwe wordt omringd door water. In het noorden het Veluwemeer, in het oosten de IJssel en in het zuiden de Rijn. Op de Veluwe zelf is er veel minder water. Op enkele kleine meertjes zoals het al eerder genoemde Uddelermeer na, zijn het vooral de vele beekjes aan de randen die opvallen.

Natuurlijke beken …

beek veluweWij geografen herkennen hier drie verschillende soorten beken. Allereerst is daar de laagland- of weilandbeek. Dit is een beek die zijn water ontvangt uit sloten en greppels, samen met uittredend grondwater. De waterafvoer is afhankelijk van de regenval en daarom onregelmatig. Dan is er nog de bronbeek, een beek van natuurlijke oorsprong, waarbij het grondwater van nature boven het maaiveld uitkomt en oppervlakkig afstroomt. Deze beken zijn vooral te vinden langs de zuidrand van de Veluwezoom tussen Doorwerth en Ellecom.

papiermolen veluwe… en door mensenhand vormgegeven beken

Het meest tot de verbeelding spreekt de sprengbeek. Dit is een door mensen aangelegde beek met de bedoeling een waterrad aan te drijven of om een landgoed met stromend water op te kunnen sieren. De Renkumse beken en de Heelsumse beek behoren tot dit type. De meeste sprengen zijn te vinden langs de oostrand van de Veluwe, tussen Dieren en Heerde, maar ook op de Zuidelijke Veluwerand rond Renkum en omgeving, liggen er een aantal. De eerste sprengen zijn waarschijnlijk al in de 3e eeuw gegraven, maar de grootste groei hangt samen met de opkomst van de papierindustrie. Tussen het eind van de 16e eeuw en het midden van de 18e eeuw werden op de Veluwe maar liefst zo’n 160 papiermolens gebouwd. Vanaf de 19e eeuw werden sprengen ook gebruikt voor wasserijen.

Je hebt water en water

spreng doorsneeIn de bovenloop zijn sprengen meestal ingegraven, terwijl de benedenloop vaak tussen wallen over een dijkje stroomt. Zo’n beekdeel heet dan ‘opgeleid’. Om fluctuaties in de watertoevoer op te kunnen vangen werden er in de loop ook opslagvijvers aangelegd. Dergelijke vijvers heten ‘wijerds’. In elk beekdal zijn vijf verschillende waterstromen te onderscheiden. Per dal kunnen de onderlinge verhoudingen echter sterk wisselen. Het beekwater bestaat bovenstrooms vooral uit kwelwater en is dus voedselarm. Het zuurstofgehalte is aanvankelijk erg laag, maar neemt aan de buitenlucht snel toe. Benedenstrooms wordt het door bijmenging met regenwater steeds mineralen- en voedselrijker. Het uittredende water van bronbeken en sprengen heeft een relatief constante temperatuur die meestal varieert tussen de 7 en 12 °C. Het moet dus wel heel hard vriezen wil een bron of sprengkop dichtvriezen.

Bijzondere flora en fauna

paarbladig goudveilDoordat dit milieu zeer zeldzaam in Nederland is groeit langs bronbeken en sprengen ook een zeer zeldzame vegetatie. Er groeit paarbladig goudveil, reuzenpaardestaart, waterbronkruid en drijvend fonteinkruid. Met heel veel geluk komt u ook nog de zeer zeldzame klimopwaterranonkel tegen. Ook heel zeldzaam is het Mijtertje. Dit is een klein paddestoeltje, 5 cm, met een oranjegele hoed. Die hoed lijkt echter niet op een mijter, het lijkt er meer op dat het steeltje even in een dikke oranjegele saus is gedipt. Bij sprengkoppen kunnen uitgespoelde lege huisjes van het, in ondergronds water levende, slakje Paladilhia bourguignati gevonden worden. Sprengen werden en worden vaak nog jaarlijks schoongemaakt, waarbij het opgedregde materiaal op de oevers wordt achtergelaten. Op de steile oevers groeien witte klaverzuring en beukvaren.

Buitenbeentje

DeGroteWatervalDe Vrijenbergerspreng, vlakbij Loenen op de Veluwe werd in 1875 niet aangelegd voor de papierindustrie, maar om het nabijgelegen Apeldoorns kanaal van extra water te voorzien, zodat er altijd voldoende water in het kanaal zou staan. Omdat het verval vrij groot was, werden op twee plekken, door middel van een reeks ‘trappen’, heuse watervallen aangelegd. De grootste van de twee is met een verval van 15 meter de grootste waterval van Nederland. Schertsend wordt wel eens gesproken van de Niagara-watervallen van de Lage Landen. Maar zelfs met de ogen dicht is van een benadering helaas geen sprake. Misschien is de eveneens door mensenhanden aangelegde ‘kloof’ iets verderop, waar de beek 7 meter lager dan de wandelaar stroomt, nog wel net iets spectaculairder. Al is gelukkig de naam ‘Gelderse Grand Canyon’ nog niet gevallen.

Advertenties

0 Responses to “De grootste waterval van Nederland”



  1. Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s


Archief

Tweets


%d bloggers liken dit: