28
Dec
12

Hoofdpostkantoor Utrecht – J.Crouwel jr.

544px-HoofdpostkantoorUrecht

Nog verbaasd over de lelijkheid van de flat hier in het hart van middeleeuws Utrecht ga ik het naastgelegen gebouw binnen. De lage ingang verraadt nog niks. Bereidt mij niet voor op de schok. Als ik de hal van het hoofdpostkantoor binnenloop word ik gedwongen omhoog te kijken. Metershoge gebogen zuilen waarlangs het licht naar binnen wordt getrokken. Ik ben vergeten wat ik hier eigenlijk kwam doen. Het enige wat ik nu kan is genieten. Van deze kathedrale schoonheid in baksteen en glas. Ik neem mij voor als ik ooit in Utrecht ga wonen mijn rekening bij de Amro-bank te verruilen voor eentje bij de Postbank. Hier wil ik in de rij staan. Heel lang en met mijn rug naar de balie, met mijn blik omhoog.

Van postzegel tot e-mail

In 1982 was dit nog gewoon het hoofdpostkantoor van Utrecht. Niet alleen voor postzegels, maar ook voor geld van je Postbank-rekening, moest je hier in de rij. Er waren nog geen pinpas en e-mail. Nu dertig jaar later heeft de vooruitgang zijn tol geëist. Het weinige cash dat je nog nodig hebt, haal je uit een anonieme muur. Postzegels kom je alleen nog tegen op een verdwaalde kerstkaart. Het postkantoor heeft veel van zijn functies verloren en is daardoor overbodig geworden en dus met het Hoofdpostkantoor van Utrecht als laatste bolwerk overal verdwenen. Een generatie Utrechters groeit nu op zonder dit bijzondere gebouw waarschijnlijk ooit van binnen te zien.

Modern kasteel

800px-Postkantoor_Neude1Een gebouw dat in 1924 zijn deuren opende in een periode dat de post een moeilijke periode doormaakte. Om te bezuinigen besloot men in die jaren het aantal postbezorgingen terug te brengen van vier naar drie keer per dag. Tevens is de PTT in die periode begonnen met het bezorgen van ongeadresseerd drukwerk. Maar er werd niet bezuinigd op de architectuur. Er werd een bijzonder gebouw neergezet dat veel beter paste bij de middeleeuwse binnenstad dan de jaren-60 dissonant, de Neudeflat. Dankzij het uitbundig gebruik van baksteen werd een modern gebouw neergezet met de allure van een middeleeuws kasteel. Dit wordt nog duidelijker als we naar het vierkante grondplan kijken met de vier ‘torens’ op de hoeken.

Amsterdamse School

De stijl waarin het hoofdpostkantoor is gebouwd was sinds een aantal jaren bekend onder de naam ‘Amsterdamse School’. Een bouwstijl die zich afzette tegen de strakke zakelijkheid van Berlage. In tegenstelling tot stromingen als De Stijl en Bauhaus had deze school geen eigen manifest. Wel hadden de bouwers eenzelfde doel voor ogen. Het gebouw werd gezien als sculptuur, met nadruk op de plastische twee- en driedimensionale vormgeving. Veelvuldig kleurgebruik, siermetselwerk en dakpannen in de gevel lieten hele bouwwerken voor de ogen van de toeschouwer bewegen. “Een Bouwmeester moet vóór alles artist zijn, dat is gevoelsmensch,” zei W. Kromhout, architect van Hotel Americain op het Leidseplein in Amsterdam. Of om het iets bombastischer te stellen: “De jongeren hebben niet het geduld van Mozes; zij willen reeds nu den purperen wijn van het beloofde land der bouwkunstige schoonheid proeven… Vandaar de nieuwste richting in de bouwkunst, de moderne Amsterdamse school met zijn expressionisme, met zijn moderne romantiek, met zijn fantasie.” Dit schreef architect Jan Gratama in 1916. Hij was hiermee de eerste die de term Amsterdamse school gebruikte, naar aanleiding van de bouwwerken van zijn collega’s van der Mey, Kramer en de Klerk, zoals het in die tijd net voltooide Scheepvaarthuis.

School gemaakt buiten de hoofdstad

Hoewel de hoofdstad het centrum was van deze ‘school’, komen we ook elders veel voorbeelden tegen. Beroemd zijn Park Meerwijk in Bergen (N-H), de Bijenkorf in Den Haag en naast het Hoofdpostkantoor, het Louis Hartloopercomplex in Utrecht. Maar ook in de provincie is veel moois te vinden. Het in tijden van hoogwater nog in gebruik zijnde Ir.D.F. Woudagemaal in Lemmer, Radio Kootwijk op de Veluwe of het nietige transformatorhuisje in Grijpskerk. Dit laatste gebouwtje is vooral beroemd geworden omdat in de Tweede Wereldoorlog hier het bevolkingsregister van dit Groningse dorp verstopt lag. Dit feit en niet de unieke architectuur behoedde het jaren later voor sloop. Het is nu dan ook een oorlogsmonument.  “En Hilversum dan?” hoor ik vragen. Dat werd vooral de stad (of eigenlijk dorp) van Dudok. Hij zette in de jaren 20’ en ’30 een versobering in waarmee een eind kwam aan de Amsterdamse School.

Toeval?

800px-Europa_P1080456Waar nu het (voormalige) hoofdpostkantoor staat, stond vroeger het Ceciliaklooster. Tot de reformatie woonden er nog nonnen, maar na 1647 was dit afgelopen. De gemeente Utrecht werd eigenaar van de gebouwen en vestigde er de Munt in. Is het toeval dat hier in dit gebouw in 1852 de allereerste postzegel van Nederland werd gedrukt? Daar waar ruim 70 jaar later ‘s lands fraaiste postkantoor zou verrijzen. Naar een ontwerp van architect J. Crouwel jr., met beelden van Hendrik van den Eijnde, glas-in-lood van Richard Roland Holst (een oom van) en de grote klok door De Porceleyne Fles in Delft.

Elke keer als ik er langskom rammel ik even aan de deuren. In de hoop dat die open zijn, zodat ik mijn dochters of anderen al dit moois kan laten zien. Helaas is dat sinds de definitieve sluiting op 28 oktober 2011 nog niet één keer voorgekomen.

Advertenties

4 Responses to “Hoofdpostkantoor Utrecht – J.Crouwel jr.”


  1. december 29, 2012 om 3:41 am

    Geweldig. Ik heb het altijd één mooi gebouw gevonden en kwam er als jonge meid en vrouw veel.
    Toen ik er jaren later weer eens kwam, na 1997, was ik verbaasd over de veranderingen. Het is één van de weinige keren geweest dat modernisering me echt verdrietig maakte en heel jammer dat het nu dicht is.

  2. 3 Jantine
    juni 11, 2013 om 6:50 pm

    Het moet zijn: (een oom van). De kunstenaar Roland Holst was een oom van de dichter Roland Holst. Jammer dat het gebouw dicht is…


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s


Archief

Tweets


%d bloggers liken dit: