13
Mrt
12

De grottekeningen van Lascaux – Cro Magnon mens

DE GROT VAN LASCAUX

Ergens eind jaren ’80 was ik in Lima. Toen de eigenaar van mijn hostel hoorde dat ik uit Nederland kwam, begon hij te stralen.

“In het cultureel centrum is een tentoonstelling van ‘Bangkok’,” vertelde hij enthousiast.

“Bangkok?,” vroeg ik verbaasd.

“Si, Bangkok, el pintor holandés,” zei hij met een blik waar het medelijden met mij van afdroop.

Plots viel het kwartje. “Oh, Vincent van Gogh.” Het was te laat. De indruk dat ik een cultuurbarbaar was, kon ik niet meer wegpoetsen.

Toen ik een half uur later in een leeg cultureel centrum aankwam heb ik nog even lopen zoeken naar de tentoonstelling. Die bestond uiteindelijk uit niet meer dan twee verplaatsbare wandjes met daarop zes schilderijen van Van Gogh op postzegelformaat. Waarschijnlijk heeft geen enkele Peruviaan deze tentoonstelling van een van de beroemdste schilders ter wereld gezien. En ik gaf ze geen ongelijk.

Een zelfde gevoel overvalt mij als ik iets buiten het plaatsje Montignac tussen de bomen bij ‘Grotte de Lascaux II’ sta. Dus niet bij de originele grot, maar bij een kopie. Dit is vandaag de dag de enige mogelijkheid om de wereldberoemde grottekeningen te bekijken. Ik twijfel of ik een kaartje zal kopen, maar besluit het toch te doen. Al is het vanuit didactisch oogpunt. Om mijn dochters iets over de prehistorie bij te brengen. Ik ben positief verrast. De grot met zijn vele tekeningen is een exacte kopie van het origineel. De leek ziet het verschil met de echte tekeningen niet en alleen de vlakke bodem, ook geschikt voor rolstoelen, verraadt hier de namaak. Wel moet ik mijn dochters uitleggen waarom we niet in de echte grot kunnen.

De Grot van Lascaux werd in 1940 ontdekt zoals het in een jongensboek thuishoort. Vier jongens liepen hier met hun hondje Robot, toen deze plotseling verdween. Al zoekend ontdekten zij, overgroeid door bramenstruiken, een gat in de grond. Nadat ze met veel moeite de stekelige takken hadden weggehaald ging een van de jongens naar binnen. Hij verloor zijn evenwicht en gleed enkele meters naar beneden tot hij in een pikdonkere grot uitkwam. Gelukkig hadden zijn vrienden een kleine olielamp bij zich. Ze kwamen op zijn geroep af en bij het zwakke schijnsel van de lamp zagen zij als eersten de prachtige grottekeningen. Zij vertelden het daarna aan hun onderwijzer, de heer Laval en daarna ging het lopende vuurtje snel. Het werd ingericht als toeristische attractie en in 1948 konden de eerste bezoekers verwelkomd.

In verschillende zalen met namen als “De Gallery”, “De Grote Zaal van de Stieren” en “De Kamer van de Katachtigen” zijn honderden tekeningen te zien. Vooral van dieren zoals Oerossen, paardachtigen, herten, enkele katachtigen, een beer en een neushoorn. Daarnaast is er één mens getekend en veel geometrische figuren, zoals stippen en strepen. Heel bijzonder zijn de twee bisons die deels over elkaar zijn geschilderd. De ene is iets groter en staat schijnbaar voor de andere. Blijkbaar waren sommige van de kunstenaars in staat een vorm van perspectief te creëren.

Een veelgestelde vraag is waarom de toenmalige mens, de Cro-Magnon zoals wij deze Homo-Sapiens noemen, deze grottekeningen maakte. Daarop bestaan bijna net zoveel antwoorden.

Een hypothese is dat de jagers uit die tijd hun successen verbeelden. Zowel uit het verleden als in de nabije toekomst. Het schilderij als trofee en voorspelling. En misschien ook wel als waarschuwing. Aan de kinderen. Aan de jagers die op het punt staan om een gewaagde jacht te ondernemen.

Daarnaast wordt het soms ook als een religieuze uiting gezien. Vreemd in dat geval is, dat andere aspecten uit het dagelijks leven, zoals het landschap waarin zij leefden, vrijwel niet is afgebeeld. Geen heilige bomen of dagelijks voedsel zoals de veel voorkomende rendieren die nergens in Lascaux terugkomen.

Recent is de stelling geponeerd dat het hier om sterrenkaarten gaat. De vele stippen rond en boven de dieren zouden de prehistorische sterrenhemel representeren. Met een beetje goede wil zijn de Pleiaden en het sterrenbeeld Stier te herkennen.

Soms wordt getracht een analogie te vinden met hedendaagse ‘primitieve’ volken. Zo maken de San in zuidelijk Afrika hun schilderingen nadat zij zichzelf in trance hebben gedanst. De grottekening als hallucinatie.

We zullen nooit precies weten wat de mens toen bezielde. Maar dat maakt de fascinatie niet minder. In de jaren na de opening voor het publiek was Lascaux direct een populaire attractie. Zo populair dat al in de jaren ’50 de schilderingen beschadigd raakten. Door de uitgeademde lucht en het vocht van al die lichamen die langs de schilderingen schuurden. Dit werd zo’n bedreiging dat de grot in 1963 werd gesloten voor het publiek en alleen nog toegankelijk was voor wetenschappelijk onderzoek. Om de nieuwsgierigheid toch te bevredigen werd in 1983 Lascaux II aangelegd. Niet alle zalen werden nagemaakt, alleen “De Gallery”, “De Grote Zaal van de Stieren” zijn te bewonderen.

Blijft één vraag nog overeind. Hebben wij hier te maken met kunst? Na dit bezoek aan Lascaux II ga ik ook nog de originele schilderingen in de grotten van Pech Merle, Font-de-Gaume en Combarelles bekijken. Na het zien van zoveel moois kan ik deze vraag alleen maar met een volmondig “JA!” beantwoorden. En mijn dochters met mij.

PS. Ik heb ook alle antwoorden goed gerekend waarin andere grotten dan Lascaux werden genoemd.

Advertenties

8 Responses to “De grottekeningen van Lascaux – Cro Magnon mens”


  1. maart 13, 2012 om 10:11 am

    Kunst is het zeker! En raden over het hoe en waarom maakt het nog fascinerender.
    Je dochters boffen met je.
    En jij ook dat je al dat moois gezien hebt!
    Groet van d!

  2. maart 13, 2012 om 10:34 am

    Ik moet toch ook zeker maar es naar Lascaux. Fijn dat je ook Altamira goedrekende. Om zeker te zijn had ik ze allebei maar genoemd.

    • maart 13, 2012 om 10:59 am

      Ik wilde eerst alleen Lascaux goedrekenen. Maar daarvoor was de omschrijving niet specifiek genoeg. OK. soms noemt men Lascaux ‘De Sixtijnse Kapel van de Prehistorie’. Vandaar de verwijzing naar Michelangelo. Maar toch.

      PS. Ook ooit in Madrid de kopie van Altamira gezien. In de tuin van het archeologisch museum. Minder fraai dan Lascaux II. Wel mooi als alternatief.

  3. maart 13, 2012 om 11:10 am

    Wat leuk die namaakgrot! In het Palais de Chaillot in Parijs zijn ook allerlei namaakapsissen en portalen etc gezien, zoveel schitterends bij elkaar. Ben toch dat geometrische uit je tweet nog een beetje kwijt. Moeten toch meer een soort Griekse randen zijn?

  4. 7 Marcel Kolder
    maart 13, 2012 om 11:30 am

    Ik dacht eerst aan Franz Marc. Maar die is al een keer aan de beurt geweest. Blij dat ik met Lascoux goed zat. Was ook niet moeilijk. De andere grotten zijn niet te vergelijken met de Sixtijnse kapel die Lascoux is. Dank voor deze kunsttweet, heerlijk. Door drukte mis ik er weleens een paar. Maar al ik hem weer op twitter zie binnenkomen en ik heb tijd, dan wijkt alles, ook mijn gezin.


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s


Archief

Tweets


%d bloggers liken dit: