04
Mrt
12

No Man’s Land – Eric Bogle (over de loopgraven in de eerste wereldoorlog)

De Slag aan de Somme

De oorlog in Noord-Frankrijk en Zuidwest-Vlaanderen kwam in 1914 al snel tot stilstand. Van Nieuwpoort tot aan Pfetterhouse lag de route van het front redelijk vast. Af en toe schoof het slechts marginaal heen en weer. De Duitsers aan de ene kant en de geallieerden, voornamelijk Fransen, Belgen en Britten aan de andere kant groeven zich in om het eigen terrein tegen elke prijs te verdedigen. Plaatsen als Verdun en Ieper, rivieren als de IJzer en de Somme staan in ons collectieve geheugen symbool voor de zinloosheid van oorlog. Vanuit de loopgraven vielen beide kampen elkaar regelmatig aan. Ten koste van duizenden slachtoffers werd dan enkele meters terreinwinst geboekt. Een winst die een paar dagen later vaak alweer teniet was gedaan.

Het lied No Man’s Land van Eric Bogle gaat over de soldaat William McBride die in 1916 op negentienjarige leeftijd op het slagveld van Noord-Frankrijk het leven laat. De kans is groot dat dit op 1 juli 1916 gebeurde, de eerste dag van de Slag aan de Somme.

Langs dit deel van het front waren het vooral de Britten die tegenover de Duitsers stonden. Door de omstandigheden elders aan het front werden de Britten halverwege 1916 gedwongen hier tot de aanval over te gaan. Bij Verdun dreigden de Fransen door een overmacht aan Duitse troepen te worden overlopen. Om daar de druk van de ketel te halen moesten de Britten hier een front openen om zo Duitsers bij Verdun vandaan te halen. Het idee was simpel. Een week lang zouden de Britten de stellingen van de Duitsers onafgebroken beschieten en tevens zouden op het moment van de aanval grote onderaardse explosieven tot ontploffing worden gebracht. Daarna zouden de Britten in alle rust over het niemandsland naar de Duitse loopgraven wandelen. De Duitsers zouden grote stukken terrein verliezen en tevens manschappen bij Verdun vandaan moeten halen.

De laatste week van juni is het dan zover. Dag en nacht bestookt de Britse artillerie de Duitse stellingen. Afgesloten van de rest van de wereld zitten de Duitse infanteristen in hun schuilplaatsen. Er komen geen bevoorradingen meer, de elektriciteit is uitgevallen en de apathie slaat toe. Bij sommigen loopt het bloed door het voortdurende knallen uit de oren. Bij anderen raken de darmen dusdanig van streek met obstipatie of diarree tot gevolg. Weer anderen worden bijna krankzinnig en lopen hysterisch-lachend door de loopgraven. Zij moeten worden vastgebonden of anderszins worden uitgeschakeld om grootschalige paniek te voorkomen. Er wordt menig vuistslag uitgedeeld om waanzinnig geworden soldaten tot rust te manen. Maar dat is niet het doel van de Britten. Die hopen dat de Duitsers massaal sneuvelen zodat de weerstand later minimaal is.

Op 1 juli stopt het gebulder van de artillerie. Op sommige plaatsen ontploffen al ondergrondse explosieven. Het laatste restje Duitse schuilplaats moet zo ook worden opgeblazen. Bij het zien van de metershoge zandfonteinen krijgen de Britse soldaten het bevel hun loopgraven te verlaten en rustig het niemandsland over te steken. Na een korte wandeling moeten dan de Duitse stellingen zonder noemenswaardige weerstand worden ingenomen. Maar na een tiental meter volgt de harde werkelijkheid. Gewekt door de stilte na de beschietingen, liggen de Duitsers klaar om de vijand te weerstaan. Vanuit de hoger geleden stellingen zijn de Britse soldaten makkelijke doelwitten. Niet langer dan een paar minuten is het echt doodstil geweest. Dan ratelt het geweervuur. Mitrailleurs maaien de rechtop lopende Britse soldaten één voor één neer. Vergeefs proberen sommigen dekking te zoeken. Een kogel in de richting van de meedogenloze vijand is zinloos. Die zit daar veilig in zijn kalkstenen schuilplaats. Soms nog met last van hun darmen, maar vastbesloten de Britten geen meter verder te laten komen. Ook de tweede en derde aanvalsgolf treffen hetzelfde lot. De enkeling die het niemandsland weet over te steken, stuit op het prikkeldraad dat vrijwel nergens afdoende is vernield door de dagenlange bombardementen. Aan het eind van de dag zijn er twintigduizend dode Britse soldaten te betreuren. Een groter bewijs van de zinloosheid lijkt er niet voorhanden. Nog nooit sneuvelden er zoveel Britten tegelijk in een veldslag, zelf niet een eeuw daarvoor bij Waterloo. Maar de Britse legerleiding is overtuigd van zijn gelijk en gaat nog drie maanden op dezelfde voet door.

Wie later dit jaar over de A1 naar Parijs rijdt, moet iets ten zuiden van Arras eens goed om zich heen kijken. Vlak voordat de snelweg de rivier de Somme oversteekt, zie je links en rechts van de weg de groene velden. Met wat geluk ook een enkele klaproos. Een vrediger landschap is haast niet denkbaar. Maar vlak daaronder ligt een enorm litteken. In een klein gebied tussen de steden Albert, Bapaume en Péronne vielen in 1916 in totaal meer dan een miljoen slachtoffers; 450.000 Duitsers, 420.000 Britten en 200.000 Fransen lieten hier het leven. De Slag aan de Somme zou voor altijd de zinloosheid van oorlogvoeren moeten weerspiegelen. Een kleine eeuw en miljoenen slachtoffers verder weten wij helaas beter.

PS.

Voor wie meer wil lezen over de gruwelijkheden tijdens een van de meest zinloze slachtpartijen in de krijgsgeschiedenis is de Library and Archives Canada een mooie ingang.

PPS.

Twee beroemdheden die in de Slag aan de Somme vochten hebben beiden op hun eigen manier die gruwelijkheden verwerkt. Tolkien schreef ‘In de Ban van de Ring’ en Hitler stopte met schilderen. De rest is geschiedenis.

PPPS.

Niet ver hiervandaan sneuvelde een jaar eerder de winnaar van de Tour de France 1909, Francois Faber.

Andere nummers over de Eerste Wereldoorlog 

(PS. Ik heb alles versies van het gedicht ‘In Flanders Field’ achterwege gelaten, ook als er muziek onder is gezet):

Eric Bogle – The Band Played Waltzing Matilda (Gallipoli) Met dank aan @Robstolze

Eric Bogle – As if he knows (Australisch oorlogspaard Banjo). Met dank aan @RJKoopmans

Dirk Witte – Het wijnglas  Met dank aan @riekb

Naast de uitvoering hierboven zijn er ook nog uitvoeringen van:

The FureysDropkick MurphysLiam Clancy en Moke

Advertenties

1 Response to “No Man’s Land – Eric Bogle (over de loopgraven in de eerste wereldoorlog)”


  1. maart 6, 2012 om 7:52 am

    Weer een, weliswaar triest, maar mooi verhaal. Dank!


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s


Archief

Tweets


%d bloggers liken dit: