27
Feb
12

Het Melkmeisje – Johannes Vermeer (± 1658)

Een stil leven?

Er was enige verwarring over het feit dat ik ‘stilleven’ in de beschrijving gebruikte. Mag ik dit schilderij eigenlijk wel zo noemen? Volgens van Dale is een stilleven:

Een groepering van onbeweeglijke voorwerpen als model voor een schilder, tekenaar, fotograaf…

… het stilleven maakt een aanmerkelijk deel uit van de nalatenschap der Oud-Hollandse school; in het stilleven wordt het motief opgenomen in een puur beeldende visie waarin de objecten een andere werkelijkheid krijgen.

Wikipedia voegt hier nog aan toe:

Een stilleven is een artistieke compositie van roerloze of levenloze voorwerpen, die met zorg zijn belicht.

Met deze omschrijving in mijn achterhoofd kijk ik eerst even naar een paar andere stillevens. Een erg fraai voorbeeld zijn die van de 17e eeuwse Adriaan Coorte. Als we kijken naar een van zijn ‘Asperges-stillevens’ dan zien wij deze kunstvorm in perfectie. Het bundeltje samengebonden witte goud wordt zo mooi belicht dat de bovenste asperges bijna doorschijnend lijken. Waar deze asperges verser dan vers lijken, begint onderin al het verval. De buiten de bundel gevallen asperge lijkt niet meer voor consumptie geschikt.

Een moderne variant hiervan vinden we terug bij de Groningse schilder Henk Helmantel. Als we kijken naar het schilderij ‘Witte Kom met Eieren’ dan herkennen we dat Helmantel zich schatplichtig voelt aan zoals hij zelf zegt, ‘vijf eeuwen Europese schilderkunst’. Het licht-donker onderscheid is weliswaar minder nadrukkelijk dan bij Coorte maar zeker herkenbaar.

In deze traditie hoort op het eerste gezicht ‘Het Melkmeisje’ van Vermeer niet thuis. Juist vanwege dat melkmeisje. Maar kijken we even door het feit heen dat we hier met een levend persoon hebben te maken, dan openbaart zich een heus stilleven. Allereerst natuurlijk de kan waaruit een dun straaltje melk als bevroren de eeuwigheid overleeft. Het brood in de mand en in brokken daarnaast lijkt nog net zo vers als 350 jaar geleden. Op de grond staat een stoof met daarin de nog nagloeiende kolen. Daarachter een vijftal Delfts blauwe tegels langs de plint. Naast het raam hangen roerloos een rieten mand en een koperen keteltje. Daarnaast een op het eerste gezicht helemaal witte muur. Als we iets nauwkeuriger kijken zien we spijkergaatjes. Alsof er ooit wel iets heeft gehangen. Uit recent radiografisch onderzoek blijkt dat Vermeer in een vroege versie een schilderij aan de muur had geschilderd.

Maar het meest opvallend is het licht. Hetzelfde licht als bij Adriaan Coorte. Verpletterend valt het naar binnen. Op het brood, op het straaltje melk en natuurlijk op het melkmeisje. Haar ontblote onderarmen vormen dankzij het licht het hart van het schilderij. Haar gezicht, met de halfgeopende mond lijkt dankzij het licht nog geconcentreerder. Het geel van haar blouse steekt nog sterker af bij het donkere blauw van de schort. Alsof het melkmeisje, eigenlijk moeten we hier spreken van een dienstmeid, iets te verbergen heeft. Iets waardoor het uitschenken van de melk en de andere symbolen een diepere lading krijgen. Herbergt de schoot van Het Melkmeisje van Vermeer een stil leven?

Advertenties

4 Responses to “Het Melkmeisje – Johannes Vermeer (± 1658)”


  1. 1 StichtingSOZA.
    februari 27, 2012 om 1:23 pm

    Sorry, reageer onder Soza… Weer dank voor het mooie verhaal! Voor mij is dit schilderij ook een stilleven. Mooi in alles. De ‘symbolen’ raden is misschien nog wel het meest interessante. Kunst kijken, de enige manier, volgens mij.
    Groet van d!

  2. februari 27, 2012 om 4:08 pm

    Als ik het me goed herinner zijn de symboelen eerder religieus: de geel-met-blauwe kleidng (Maria) en de kruisbroodjes, en de eeuwigdoorgaande melkstroom, en zelfs het door het venster vallende licht is een symbool van de heilige geest.


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s


Archief

Tweets


%d bloggers liken dit: