20
Feb
12

The Fields of Athenry – Paddy Reilly en vele anderen over ‘The Famine’

The Great Famine.

 

Voor we over ‘De Grote Honger’ beginnen laat ik eerst een ander lied horen. Het gaat over mijn favoriete stukje Ierland, De Burren. Wie de Burren van een afstand beziet, zal denken dat het een kaal en saai landschap is. Een kalkstenen woestijn, een maanlandschap. Wie de moeite neemt om de Burren van dichtbij te bekijken zal de term ‘Fertile Rock‘ begrijpen. Niet alleen omdat zich hier de meest bijzondere flora van Ierland bevindt. Soorten die nergens anders voorkomen. Door de kalk die al het water direct als een spons opslorpt, is het verleden overal zichtbaar. Waar elders in Ierland dikke pakketten veen oude bouwwerken zonder onderscheid overwoekeren, is in de Burren de historie in overvloed aanwezig. Niet alleen uit Keltische tijden maar ook recenter. Wanneer ik een van mijn mooiste wandelingen maak, over de ‘Green Road bovenlangs Fanore, begin ik altijd bij de ruïnes van Fermoyle. Een groepje huizen waarvan alleen nog een deel van de muren overeind staat en in het voorjaar de bloemen in de tuintjes nog uitbundig bloeien. Dit gehucht is tijdens de hongersnood halverwege de 19e eeuw verlaten.

Aan het begin van de 19e eeuw was Ierland een ‘achterlijke’ kolonie van Engeland. Landheren uit Londen hadden het hier voor het zeggen. Met aan het hoofd Sir* Charles Trevelyan. De Ieren verbouwden aardappels en staken turf. Met een net gevulde maag en een brandende kachel probeerden zij te overleven terwijl de heren te paard hun belastingen kwamen innen. Meer zat er voor de gewone Ier niet in. Daar kwam dan ook nog eens bij dat de hoge heren protestants waren en de arme Ieren bijna allemaal katholiek. Als af en toe de aardappeloogst mislukte was er vaak sprake van nog meer honger. Maar in de jaren ’40 van de 19e eeuw ging het echt mis. In 1845 mislukte de aardappeloogst voor het eerst door de Aardappelziekte die in grote delen van Europa huishield. Hoe vochtiger het klimaat, hoe dramatischer het gevolg. Zeker voor een land als Ierland, waar men bijna alleen maar aardappelen verbouwde was dit rampzalig. Zeker toen een jaar later de ziekte weer toesloeg en er weer geen aardappels gerooid konden worden. Toen in 1847 de ziekte een jaar oversloeg, was de oogst door het geringe zaaigoed ook niet uitbundig. En toen de volgende jaren de oogsten weer mislukten was de ramp compleet. Veel Ieren stierven zoals wij dat vandaag uit Afrika kennen.

De politiek van het moederland is hierbij trouwens versterkend geweest. Allereerst werden de meeste Ieren, die door de mislukte aardappeloogst geen belastingen meer konden betalen zonder mededogen uit hun huizen gezet. De armsten stierven uitgemergeld aan de rand van de weg. Niet ver van wat ooit hun thuis was. De iets sterkeren met misschien een paar centen op zak, ontvluchtten hun eiland. Naar Liverpool en Londen, maar vooral naar het beloofde land, Amerika. In Boston wonen nog steeds meer Ieren dan in Dublin.

Vanuit Engeland vond men dat er niet zomaar voedselhulp gegeven kon worden. Daar moest wel iets voor worden gedaan. Er werden allerlei publieke werken, ‘relief works’, aangelegd door de hongerige Ieren. Deze vaak niet afgemaakte wegen en muurtjes zijn in een gebied als de Burren nog in overvloed te vinden. In ruil daarvoor kregen de arbeiders dan bijvoorbeeld maïs. Dit  voedsel werd per schip vanuit Amerika aangevoerd. Maar het werd alleen verstrekt als de arbeiders genoeg hadden verdiend om het te kunnen kopen. De hongerigsten en allerzwaksten vielen letterlijk buiten de boot. Het lied gaat over Michael, zo’n hongerige en wanhopige Ier. Bij de diefstal van een handvol maïs werd hij betrapt en veroordeeld tot verbanning naar de strafkolonie** Australië. Zijn lief en kind achterlatend. Waarschijnlijk stervend van de honger. En daarna werd het heel stil op de ‘The Fields of Athenry.’

Bij de volkstelling van 1851 bleken er bijna twee miljoen Ieren minder in Ierland waren dan tien jaar eerder. Geschat wordt dat een miljoen de hongerdood is gestorven en dat de rest is geëmigreerd. Na 1851 zette die emigratie trouwens onverminderd voort. In het begin van de twintigste eeuw waren er nog maar drie miljoen Ieren. Toen de Keltische Tijger begon te brullen en er eindelijk weer een bevolkingsgroei was te zien in Ierland, kwam het bevolkingscijfer nog niet op het niveau van 1841. Nu ook in Ierland de crisis heeft toegeslagen is de kans klein dat de zesenhalf miljoen inwoners van toen ooit weer gehaald wordt.

Aan het eind van de wandeling loop ik iets buiten Lisdoonvarna langs een vrij groot gebouw. Dichterbij gekomen lees ik dat het een school is geweest. Gezien het aantal lokalen veel te groot voor het aantal kinderen dat vandaag de dag hier in de buurt rondloopt. Op het immense schoolplein zijn de echo’s van de kinderstemmen al lange tijd uitgedoofd.

 

* Zijn verheffing in de adelstand had Trevelyan te danken aan zijn ‘goede’ aanpak van de honger in Ierland.

** Over Australië als strafkolonie is ook het een en ander te vertellen. Dat valt buiten de context van het verhaal van deze week. Misschien dat ik een volgende keer de muziek die daarbij hoort koppel aan deze geschiedenis.

 

Andere nummers die direct of indirect met de ‘Famine’ te maken hebben.

Kilkelly – Robbie O’Connell & Mick Moloney (dank: @Dalvoorde, @RinaRosier & @HilkeTol)

Old Skibbereen – Wolftones (dank @Hilketol)

Thousands are Sailing – The Pogues (dank @HilkeTol)

Famine – Sinead O’Connor (dank @fzwaan & @RinaRosier)

Naast de uitvoering hierboven zijn er ook nog uitvoeringen van:

The Dubliners, The Dropkick Murphys, Daniel O’Donnell, ‘Volkslied’ van de Ierse Rugbyers e.v.a.

Advertenties

3 Responses to “The Fields of Athenry – Paddy Reilly en vele anderen over ‘The Famine’”


  1. 1 Marcel Dalvoorde
    februari 21, 2012 om 10:33 am

    Volkslied is wat overdreven. maar je hoort het refrein in bijna elk stadion van het Verenigd Koninkrijk.
    Mooie beschrijving van the green road ook! alleen dat schoolgebouw kan ik zo gauw niet plaatsen. waar staat die precies?

  2. september 3, 2012 om 7:26 pm

    Heel mooi geschreven. Binnenkort naar Ierland. Fijn dat je dit deelt met mij. Houd ervan.


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s


Archief

Tweets


%d bloggers liken dit: