15
Feb
12

De Overgave van Breda, ‘Las Lanzas’ – Diego Velásquez (1634-1635)

De Overgave van Breda

Het is alweer bijna 25 jaar geleden dat ik dit schilderij zag hangen in het Prado in Madrid. Ik weet nog dat ik verbaasd was toen ik, na een vluchtig bekijken van het schilderij, de titel las. Beeld en onderschrift pasten gevoelsmatig niet bij elkaar. In plaats van verlies en vreugde is er vooral vrede en compassie te zien. Dat is het duidelijkst te zien aan de twee centrale figuren in het schilderij. Links staat licht onderdanig Justinus van Nassau, de verdediger van Breda. Alsof hij vrede heeft met de situatie overhandigt hij de sleutel van de stad. Hij geeft deze aan de bevelhebber van de Spaanse belegeraars, Ambrogio Spinola. Deze toont geen leedvermaak, maar duidelijk compassie door zijn rechterhand op de schouder van Justinus van Nassau te leggen. Alsof hij zeggen wil; “De volgende keer is het jouw beurt, kameraad.”

Ook de rest van het schilderij laat deze hoffelijkheid zien. Links de overwonnenen die de kijker redelijk gelaten en neutraal aankijken. Alleen de jonker bij het paard toont sporen van de nederlaag door middel van de bloedspatten op zijn witte jasje. Aan de rechterkant staan de overwinnaars. Ook op hun gezichten geen spoor van vreugde of vermaak. Op het ‘el Greco-achtige’ gezicht in het centrum van de Spaanse overwinnaars is met wat goede wil zelfs medelijden te bespeuren.

Toch is goed te zien dat de Spanjaarden de overwinnaars zijn. Spinola is bijna een kop groter dan de nederige Justinus van Nassau. De Spaanse soldaten staan ook hoger dan de overwonnen Nederlanders. Tevens staan zij in het licht, terwijl de overwonnenen met een plekje in de schaduw genoegen moeten nemen. De plaats van de vlaggen in het schilderij laat ook duidelijk zien wie er gewonnen en wie er verloren heeft. De vlag van de Spanjaarden bevindt zich rechts in de bovenste helft van het schilderij. Terwijl het blauw-rood-witte vaandel van de verliezers veel lager in het centrum van het schilderij nog maar net zichtbaar is. Ook staat het paard van Spinola krachtig vooraan in beeld. Terwijl het ietwat verscholen paard van Justinus van Nassau het hoofd licht neigt. Het feit dat we de achterkant van het paard van Spinola zien, zou kunnen duiden op de ontembaarheid. Van het paard en dus van de Spaanse furie.

Heel opvallend is verder de orde en wanorde van de wapenen. Rechts de lansen, links de hellebaarden. Fier domineren de lansen dusdanig het schilderij dat het in Spanje ook onder de naam ‘Las Lanzas’ te boek staat. De orde lijkt doorbroken te worden door enkele schuine lansen. Dit is echter schijn. Deze drie afwijkende lansen staan ook weer netjes evenwijdig aan elkaar.

Velasquez heeft trouwens ook opvallend veel aandacht besteed aan de achtergrond. Daar liggen niet alleen de smeulende en soms zelfs nog brandende resten van het belegerde Breda. We zien zelfs iets van het landschap er omheen. In een goed perspectief en opvallend gedetailleerd. Zeker als we in ogenschouw nemen dat Velasquez als voorbeeld op dat moment alleen nog maar inferieure landschapschilderingen tot zijn beschikking had. De Nederlandse landschapschilders beleefden later die eeuw pas hun hoogtepunt.

Noot 1. Rechtsonder heeft Velasquez een wit vel papier geschilderd. Een prachtige plek voor zijn signatuur. Maar die vinden we nergens. Alsof de schilder wil zeggen: “Zo’n meesterwerk kan maar door één kunstenaar  zijn geschilderd.”

Noot 2. Het verhaal gaat dat een van de voorvaderen van Spinola, die uit het Italiaanse Genua kwam, mee zou zijn geweest met de Eerste Kruistocht. In het Heilige Land zou hij toen een doorn uit de doornenkroon van Jezus hebben gevonden. Hier ligt ook de basis van de familienaam, Spinula betekent namelijk doorn.

Noot 3. Breda is verschillende malen belegerd en veroverd. En paar jaartallen:

1577 Beleg door Filips van Hohenlohe-Neuenstein

1581: Breda door de Spanjaarden werd veroverd door Claudius van Berlaymont, furie van Houtepen

1590: Breda heroverd op de Spanjaarden door de list met het Turfschip van Breda door Maurits van Oranje

1624-1625: Beleg door Ambrogio Spinola

1637: Breda heroverd door de Republiek onder leiding van Frederik Hendrik van Oranje

Advertenties

2 Responses to “De Overgave van Breda, ‘Las Lanzas’ – Diego Velásquez (1634-1635)”


  1. februari 15, 2012 om 4:44 pm

    Prachtig schilderij en weer een goed verhaal Lucas.
    Leuk zoals jij tweeps een beetje cultuur bijbrengt!

    Cheers!

    • 2 wim van dijk
      juli 29, 2015 om 12:53 pm

      Ik verbaas ne nog steeds dat de nederlandse uitgave van het boek De Zon van Breda een speigelbeeld als kaft heeft (roman van Arturo Perez-Reverte ) Dit werd in het bijzijn van de schrijver vertoond in het gemeentehuis met op de achtergrond het originele.).Dit moet u toentertijd misschien ook niet ontgaan zijn , Na het lezen van uw toelichting hierboven wel weer extra pijnlijk . (overwinnaars rechts )


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s


Archief

Tweets


%d bloggers liken dit: