06
Feb
12

Muziek & Geschiedenis: Klein Orkest – Over de Muur (1984)

Over de Muur

In het voorjaar van 1985 stond ik tijdens een excursie Fysische Geografie iets buiten het dorpje Duderstadt aan de Duits-Duitse grens. Naast de geografie van de Harz en haar voorland besteedden wij ook aandacht aan de Sociale Geografie van dit stukje Duitsland. Er waren weinig plekken in het voormalige West-Duitsland waar de openbare weg zo dicht langs deze zogenoemde Inner-Deutsche Grenze liep. Wij keken uit op kilometers prikkeldraad, een brede strook niemandsland, om de paar honderd meter een wachttoren en een onbereikbaar Oost-Duitsland. Toen ik later een verslag schreef over dit deel van de excursie had ik het over de Immer-Deutsche Grenze. Vrijwel iedereen ging er toen nog van uit dat de BRD en de DDR voor altijd gescheiden zouden blijven. Voor de oorzaak moeten we terug naar 1945.

De Tweede Wereldoorlog is net voorbij. Duitsland als verliezer wordt opgedeeld in vier zones. De vier overwinnaars, de Sovjet-Unie, de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Frankrijk krijgen elk zeggenschap over een zone. Daarnaast wordt ook Berlijn in vier van zulke zones verdeeld. Bijzonder in deze is dat Berlijn midden in de zone van de Sovjet-Unie ligt. In 1949 vormen de drie westelijke zones samen de Bondsrepubliek Duitsland (BRD) met Bonn als hoofdstad. De zone van de Sovjet-Unie gaat verder als de Duitse Democratische Republiek (DDR) met Oost-Berlijn als hoofdstad. Deze tweedeling was hoofdzakelijk het gevolg van de toen heersende Koude Oorlog tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten. Hier kom ik later vast nog op terug bij een ander liedje. In 1961 wordt de tweedeling nog scherper als de Sovjet-Unie dwars door Berlijn een muur bouwt. Tot die tijd kon met redelijk makkelijk van Oost naar West (en omgekeerd). Deze muur en ook het hek tussen Oost-en West-Duitsland wordt gebouwd om de leegloop vanuit Oost-Duitsland en dan met name van de geschoolde mensen een halt toe te roepen. In de nacht van 12 op 13 augustus werd de muur gebouwd en alleen via streng bewaakte ‘checkpoints’ kan met nog van West naar Oost (en weer terug). Vanuit Oost-Duits oogpunt wordt trouwens gesproken van een antifascistische beschermmuur. Om spionage, infiltratie, sabotage en smokkel vanuit het verderfelijke Westen tegen te gaan. De Oost-Duitse grenswachten krijgen het bevel om op iedereen te schieten die de Muur wil oversteken om naar het Westen te vluchten. Veel ontsnappingspogingen lukken, maar er vallen ook ruim 200 doden. In de jaren erna groeit de Muur uit tot HET symbool van de Koude Oorlog. Zo staat John F. Kennedy op 23 juni 1963 op een houten platform en roept naar alle inwoners van Berlijn, “Ich bin ein Berliner”* Op 12 juni 1987 doet Ronald Reagan dit nog eens dunnetjes over. Hij roept zijn Sovjet-collega op om de Muur tussen Oost en West neer te halen. Op dat moment is het lied van het Klein Orkest drie jaar oud en nog steeds superactueel. Ondanks de oproep van Reagan en de Perestrojka van Gorbatsov verwacht niemand dat de actualiteit van dit lied snel zal veranderen. Maar in 1989 gaat het hard. Eerst ontstaan er gaten in het IJzeren Gordijn in Hongarije en Tsjechoslowakije. Duizenden Oost-Duitsers gaan op een permanente vakantie naar West-Duitsland. De druk op de eigen grens wordt onhoudbaar. Op 9 november is het dan zover. De eerste gaten worden in het beton gehakt en binnen een dag is de Berlijnse Muur gevallen. Een volksfeest barst los en na bijna 40 jaar sluiten familieleden elkaar weer in de armen. Binnen een jaar is Duitsland weer verenigd en van de Muur zijn nog maar een paar kleine stukken zichtbaar. In vele laden liggen waarschijnlijk stukjes gekleurd beton te verstoffen.

Ik heb dit allemaal niet van dichtbij meegemaakt. Op reis door Zuid-Amerika zag ik wel steeds meer Duitse rugzaktoeristen opgewonden met het thuisfront bellen en een vervroegde vlucht terug naar Duitsland boeken. Hoewel ik het erg jammer vond om dit stukje wereldgeschiedenis te moeten missen, heb ik ook een beetje historie meegemaakt. Op 14 december 1989 waren er in Chili voor het eerst weer vrije verkiezingen. Ik heb toen in Santiago de Chili midden in de mensenmassa die de herstelde democratie verwelkomde en het afscheid van Pinochet vierde, een waar volksfeest meegemaakt.

Ik vind het bijzonder dat het lied van het Klein Orkest nog steeds zo populair is. ‘Over de Muur’ stond in 2011 op 83 in de Top 2000. Voor iedereen onder de 25 jaar die zich afvraagt waar dit lied over gaat daarom bovenstaand verhaal.

  • Taaltechnisch klopt dit niet. Eigenlijk had hij moeten zeggen, “Ich bin Berliner.” Nu zei hij eigenlijk dat hij een Berliner bol was. In 1987 ging dan ook het grapje rond dat Reagan bij zijn bezoek aan Duitsland in Hamburg zou roepen, “Ich bin ein Hamburger.”
  • PS. Ik ben er via o.a. Twitter op gewezen dat Duitse taalkundigen het gebruik van ‘Ein’ niet afwijzen en de uitspraak van Kennedy dus niet als fout bestempelen.

Andere songs:

Ik beperk mij hier tot songs over Berlijn en de Muur. Songs over de Koude Oorlog komen misschien bij een volgende #MGTweet aan de orde. Ik heb de inzenders wel beloond met bonuspunten. PS. The Wall van Pink Floyd heeft ook niets met de Berlijnse Muur te maken. Pas in 1989 werd de symboliek van het lied gecombineerd met de symboliek van dat moment.

Lou Reed – Berlin  (dank aan: @AdvanderZee)

The Heavenly States – Berlin Wall (dank aan @anna21mei)

S.U.C.M.E – Berlin Wall  (dank aan @anna21mei)

Fischer Z – Berlin

Elton John – Nikita  (dank aan @RinaRosier en @polderdom)

Udo Lindenberg – Mädchen aus Ost-Berlin  (dank aan @daisyfeetje)

Advertenties

0 Responses to “Muziek & Geschiedenis: Klein Orkest – Over de Muur (1984)”



  1. Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s


Archief

Tweets


%d bloggers liken dit: