26
Sep
11

Muziek&Geschiedenis; Jan Klaasen de Trompetter – Rob de Nijs

 

DE TACHTIGJARIGE OORLOG

Dit nummer, geschreven door Lennart Nijgh, heeft bij nadere bestudering moeite met de chronologie van de geschiedenis. Onmiskenbaar wordt de Tachtigjarige Oorlog bezongen. Er wordt gesproken over Alkmaar (waar de Victorie begon), over Den Briel (waar Alva zijn bril verloor) en over de Slag op de Mookerhei (waar twee broers van Willem van Oranje het leven lieten). De hoofdpersoon, Jan Klaasen, schijnt gebaseerd te zijn op een zeker Jan Claesen, trompetter in het leger van Prins Frederik ‘de Stedendwinger’ Hendrik.

Als we puur op de tekst letten dan speelt het verhaal zich af aan het begin van de Tachtigjarige Oorlog. Volgens de boekjes is die begonnen in 1568 met de executie van een groep opstandige edelen, waaronder Egmont en Horne. Dit leidde tot een gewapende opstand van Willem van Oranje tegen Alva (en niet tegen de Koning van Spanje). Eigenlijk was de oorlog al twee jaar eerder begonnen met een golf van beeldenstormen.  Tijdens zo’n beeldenstorm werd de inventaris van honderden katholieke kerken en kloosters vernield en geroofd door de protestantse bevolking. Altaren, beelden en allerlei andere zichtbare uitingen van het katholieke geloof werden vernield.

Het eerste grote succes in de oorlog werd geboekt op 1 april 1572, toen de watergeuzen Den Briel innamen (“Op 1 april verloor Alva zijn bril (Den Briel)). Aan de samenwerking tussen Willem van Oranje en de watergeuzen kwam een eind toen zij de een groep katholieke geestelijken,  ‘de Martelaren van Gorcum’  vermoordden.

Een volgende succes op de Spanjaarden is het ontzet van Alkmaar in 1573. Op 8 oktober breken de Spanjaarden het beleg van Alkmaar op. “Bij Alkmaar begint de victorie,” is sindsdien een gevleugelde uitdrukking tot vroeger door elke lagere schoolleerling werd geleerd.

Rob de Nijs heeft het in zijn lied niet alleen over Den Briel en Alkmaar, maar ook over Den Helder. Als marinestad zou je een belangrijke functie in die tijd vermoeden. Niets is minder waar. Den Helder, toen nog Helder geheten, was in 1570 tijdens de Allerheiligenvloed van de aardbodem verdwenen en zou pas jaren later, een stuk oostelijker, opnieuw worden opgebouwd.

Het laatste geografische aanknopingspunt in het lied is de Mookerheide. Hier vlakbij vond in 1574 de Slag op de Moockerhei plaats. De Spanjaarden versloegen hier de opstandige troepen onder aanvoering van Lodewijk en Hendrik, twee broers van Willem van Oranje. Net als Jan Klaasen uit het lied is van beide broers ook nooit meer een spoor teruggevonden.

Tot hier klopt de chronologie binnen het lied redelijk. Als we echter gaan kijken wie die eerder genoemde Jan Claesen eigenlijk was, vliegt het lied uit de bocht. Hij was namelijk trompetter in het leger van prins Frederik Hendrik. Met hem zitten we in de tweede helft van de Tachtigjarige Oorlog. Deze in 1584 geboren jongste zoon van Willem van Oranje was de opvolger van zijn broer prins Maurits. Deze had in 1884 na de moord door Balthazar Gerards op hun vader, de leiding van de opstandelingen overgenomen.  Nadat Maurits in 1625 was overleden begon zijn broertje aan een opmars door Nederland. De ene stad na de andere viel in zijn handen en al snel kreeg hij de bijnaam ‘De Stedendwinger’. Hierbij moet wel worden vermeld dat hij enorm werd geholpen door Piet Hein. In 1628 veroverde deze de Zilvervloot en vanaf dat moment was er meer dan voldoende geld voorhanden om de strijd met succes voort te zetten. Frederik Hendrik heeft het einde van de oorlog net niet mogen meemaken. Hij overleed in 1647, terwijl in 1648 de Vrede van Munster werd getekend.

Jan Claesen was toen al geruime tijd dood. Het verhaal gaat dat Jan Claesen inderdaad trompetter in het leger van de prins was geweest. Maar dat hij was ontslagen en uiteindelijk met een poppenkast door het land ging trekken om toch aan de kost te komen, samen met een zekere Katrijn.  Dat verklaart wel weer de regels in het lied waarin staat dat hij niet alleen voor de prins speelde maar ook ‘honderd liedjes speelde voor de kind’ren van de stad.’ Hij schijnt in 1634 te zijn vermoord bij het plaatsje Andel vlakbij Woudrichem. Dit gebeurde op 8 oktober. Ook de dag dat Alkmaar 61 jaar eerder werd ontzet. Zo komen beide delen van de Tachtigjarige Oorlog toch weer samen.

Advertenties

1 Response to “Muziek&Geschiedenis; Jan Klaasen de Trompetter – Rob de Nijs”


  1. 1 Daisy
    september 26, 2011 om 1:28 pm

    Je hebt weer een prachtig stukje info geschreven! Ooit wel geleerd op school, maar dat zakt allemaal snel weg als je verder gaat met je leven. Dank je voor de update 😉
    Groet van d!


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s


Archief

Tweets


%d bloggers liken dit: