16
Sep
11

Kunsttweet 16: De anatomische les van dr. Nicolaes Tulp – Rembrandt (1632)

De anatomische les van dr. Nicolaes Tulp

Uiteraard is de ‘Nachtwacht’ het beroemdste schilderij van Rembrandt van Rijn. Dat ‘De Anatomische Les Van Dr. Nicolaes Tulp’ ook internationaal bekend is, blijkt wel uit het feit dat er in Asterix en de Ziener een variant op te vinden is. De Ziener in dat verhaal ontleedt een vis, terwijl de dorpsbewoners net zo geïnteresseerd luisteren als de chirurgijns op het schilderij van Rembrandt. Alleen de achterdochtige Asterix let niet op en kijkt de lezer aan. Alsof hij wil zeggen: “Deze bedrieger doet de beroemde Dr. Tulp na, alleen zij weten het nog niet.” Dit was trouwens niet de enige keer dat in Asterix een parodie op een beroemd schilderij voorkomt. Als de piraten weer eens de grond in worden geboord, vormen zij ‘Het Vlot van Medusa’ van Théodore Géricault,

Groot verschil met het echte schilderij is dat daar dr.Tulp niet naar het te ontleden lichaam kijkt, maar ook niet naar een van de aanwezige chirurgijns. Hij lijkt een beetje in gedachten verzonken. In 1639 schrijft Barlaeus hierover zelfs een gedicht:

“Stomme omhulsels onderwijzen. Stukken vlees, hoewel dood,

verbieden ons om die reden te sterven.

Hier zegt, terwijl hij met vaardige hand de slappe leden

snijdt, de welsprekendheid van de geleerde Tulp tot ons:

‘Luisteraar, leer zelf! en terwijl u vordert door de delen,

gelooft dat, ook in het kleinste, God verborgen ligt.’”

Wie zien we allemaal op dit schilderij:

De chirurgijnen van links naar recht: Jacob Colevelt, Adriaen Slabberaen, Frans van Loenen, Jacob Block, Jacob de Witt, Matthijs Calkoen en Hartman Hartmanszoon

Nicolaes Tulp, die oorspronkelijk Claes Pieterzoon heette. De naam Tulp kreeg hij later omdat hij de bloem op het uithangbord bij zijn huis en ook op zijn koets schilderde. Eerst heette alleen zijn huis ‘De Tulp’ later verandere ook zijn naam in Dr. Tulp. Volgens Simon Schama moet hij tijdens zijn studentenjaren in de Hortus Botanicus die bijzondere bloem voor het eerst hebben gezien. Daar tussen de heilzame kruiden groeide de tulbend, zo genoemd vanwege de gelijkenis met een puntige tulband. Later in Holland omgedoopt tot tulp.

Al deze personen betaalden een bepaald bedrag om een plek op dit schilderij te krijgen. De enige die hier voor niets op staat is het stoffelijke overschot op de tafel. Het gaat hier om het lijk van Adriaen Adriaenszoon, alias Aris Kindt. Hij is wat je nu een schurk zou noemen. Al verschillende keren veroordeeld voor diefstal en overvallen was hij voortdurend op zoek naar buit en de daarbij behorende slachtoffers. In 1632 was hij gepakt omdat hij de cape van een burger wilde stelen. Dit ging echter niet zonder slag of stoot en de eigenaar van de cape werd tijdens de poging in elkaar geslagen. Voor deze misdaad kreeg hij de doodstraf en werd hij opgehangen. Dit gebeurde aan het IJ recht tegenover wat nu het Centraal Station is. Vanwege de vele kraaien die op dit galgenveld afkwamen heette dit de Volewijck (Vogelenwijk). Deze plek was niet alleen afschrikwekkend bedoeld voor de Amsterdammers aan de zuidkant van het IJ, maar ook voor de vele schepen die het IJ opvoeren. Als waarschuwing aan de ruige zeelieden; ‘Pas op, wij zijn hier in Amsterdam heel streng!’ Simon Schama noemt het contrast met New York waar het Vrijheidsbeeld een iets andere indruk wekt aan de bezoekers die daar vroeger per schip aankwamen.

Een keer per jaar mochten de chirurgijns een stoffelijk overschot hier weghalen om te laten ontleden tijdens een anatomische les. In 1632 was Aris Kindt de gelukkige.

Helaas voor Aris Kindt is hij in Asterix en de Ziener vervangen door een vis, terwijl Dr. Tulp en de chirurgijnen zijn vervangen door de Ziener en de hoofdpersonen uit het dorpje in Gallië dat dapper weerstand bleef bieden aan de Romeinen. Maar zij hadden dan ook voor hun plek betaald en Aris Kindt niet!

PS. Dit schilderij hangt in het Mauritshuis in Den Haag.

PPS. Met dank aan ‘De Ogen van Rembrandt’ van Simon Schama

DE STAND (per 18/9)

29 punten:

@EJPol

27 punten

@hikikobo

25 punten

@berdtvR

24 punten

@MirjamJochemsen @hilketol

21 punten

@Kanteldenker @AdvanderZee

19 punten

@rutno

18 punten

@rjkoopmans @irenedriessen @michellecorbeau

16 punten

@ingridwongworks @jemsmit @marleenvdwiel

14 punten

@ereszet

13 punten

@saskiazomerhuis @poerakpukje

12 punten

@Arjoh @0ngast @19hiwthi58

10 punten

@elegantchaos @ennoaerts

9 punten

@zilvervisjes @KoenDvH @NakvanDartel

8 punten

@hinkewiersma  @hikeflurina  @daisyfeetje

7 punten:

@joylupa @HeinSdVR   @rijsberman @gravinpetra

6 punten:

@timmermansR  @Zijdieschrijft  @waldekker

5 punten:

@marcel_labrie

4 punten:

@pixeljunky @rinarosier @ton65jacobs @mamababe81

3 punten:

@ellenvputten @hettuinbankje @fzwaan @hvdk  @espunt @bettysluyzer @elsbrouwer @engelen_coach @zomertje @Larallo @marinalog  @webregiss

2 punten:

@sylvia_zegt   @coachcaroline @henriscenit   @kunstvanleven   @elisabeth_vdArk @aboutLia    @milou85  @LotsofPhotos @niekdoup  @posthans

1 punt:

@polderdom @donQ__ @guusvanlienen @hellakuipers @michellerutten @Barbara_Fushin @mocreatie @asteyns  @leefjeleven @aboutlia   @mariannamoorlag @irkastachiw @bertboerland  @polkadotjes    @royschouten @droomcoach

Advertenties

5 Responses to “Kunsttweet 16: De anatomische les van dr. Nicolaes Tulp – Rembrandt (1632)”


  1. 1 Daisy
    september 16, 2011 om 3:56 pm

    Weer prachtige achtergrond informatie, waardoor je toch net anders naar dit schilderij kijkt. Dank je!
    Groet van d!

  2. september 18, 2011 om 9:22 am

    Ik lees altijd jouw verhaal bij het kunstwerk van de week en ben iedere keer weer onder de indruk van de combinatie van feiten en persoonlijke insteek. Kortom, ik ben blij dat dit onderdeel weer terug is van zomerreces.

    Hilke

  3. september 18, 2011 om 9:55 am

    Via een tweep uit Texas terecht komen bij jouw tekst. De wereld is klein:). Mooi stuk!

  4. september 19, 2011 om 9:34 am

    Daisy, Ton, Hilke en Yvonne,

    Dankjewel voor de fijne reacties. Leuk dat mijn verhalen ook in Texas worden gelezen. Misschien moet ik tweetalige kunsttweets gaan schrijven 😉


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s


Archief

Tweets


%d bloggers liken dit: