24
Jun
11

Een schilderij in 140 tekens: De Molen bij Wijk bij Duurstede, Jacob van Ruisdael (1670)

1987. Ik was vierdejaars student Fysische Geografie. In het Rijksmuseum werd de tentoonstelling ‘Onze Meesters van het Landschap’ vertoond. Nieuwsgierig hoe de 17e eeuwse schilder tegen het landschap aankeek, toog ik met een jaargenoot naar Amsterdam. Vooral in de hoop allerlei landschapskenmerken waarover wij werden onderwezen te herkennen. Niet alleen rivieren en stranden, maar ook duinen, stuwwallen en misschien wel overslagen en donken. Wat dat betreft was de oogst lichtelijk teleurstellend. Meestal was de scène het belangrijkst en diende het landschap slechts als decor. Er was dan weinig of geen aandacht besteed aan de kleinschaligere landschapselementen. Er was veel vee op de schilderijen te zien, met molens op een goede tweede plaats. Soms werden er heuse bergen geschilderd omdat de betreffende schilder een ‘Grand Tour’ naar Zuid-Europa had gemaakt en soms ontvouwde zich zelfs een Zuid-Amerikaans landschap zoals bij Frans Post.  We zien daar een capibara aan de oever van een brede rivier ergens in Brazilië.

Ook Rembrandt  schilderde landschappen. Als meester van het licht wist hij de hoofdpersonen prachtig in beeld te brengen. Nadeel was wel dat de rest van het landschap letterlijk onderbelicht bleef. Veel schilders, en dat was natuurlijk niet meer dan logisch werden gefascineerd door het vele water. Salomon van Ruysdael en Hendrick Avercamp zijn hiervan twee voorbeelden. De ene schilderde veel riviergezichten met zeilschepen daarop. De andere voelde zich meer op zijn gemak als het stevig had gevroren. Volgens velen is het bewijs van de ‘Kleine IJstijd’ op zijn schilderijen zichtbaar. Alles en iedereen bevindt zich op het ijs op de schilderijen van Avercamp.

Een typisch voorbeeld van een Hollands landschap zien we wel op een schilderij van Meindert Hobbema, Het laantje van Middelharnis. Het vlakke rechtlijnige landschap van Nederland ten voeten uit. Mooi onderbroken door de lange, licht kronkelende berken.

Twee schilders die er voor ons als Fysisch Geografen het best in slaagden om het landschap mooi naar voren te laten komen waren Jan van Goyen en Jacob van Ruisdael. Een fraai voorbeeld is het ‘Gezicht op Rhenen’ van van Goyen. We zien de Nederrijn stromen, aan de voet van het laatste stukje stuwwal van de Utrechtse Heuvelrug. De Cuneratoren van Rhenen staat weliswaar centraal. Hogerop zien we twee molens op een nog bijna boomloze en daardoor duidelijk zichtbare Grebbeberg. Van Jacob van Ruisdael zijn vooral de schilderijen’ Landschap met Korenveld’ en ‘Gezicht op Alkmaar’  landschappelijk erg fraai. Bij dit laatste schilderij is mooi te zien dat de schilder in de duinen rond Castricum moet hebben gestaan. Op de voorgrond zien we duidelijk een kronkelig en hobbelig zandpad lopen. Op de achtergrond het vlakke veenweidegebied rond de kaasstad.

Op het schilderij van deze week is eigenlijk niet eens zoveel landschap te zien. Het schilderij wordt overheerst door de grote, vieswitte molen met stilstaande wieken. Goed te zien aan de slaphangende  doeken. Links daarvan stroomt de Lek, een paar meter daarvoor heette deze nog de Nederrijn met daarop een scheepje. Ook daaraan is te zien dat het bijna windstil was. Het bootje ligt bijna stil. Grappig is nog te vermelden dat voor de molen drie vrouwen staan. Eigenlijk had de schilder hier de Vrouwenpoort moeten schilderen. Om het uitzicht op de molen niet te bederven heeft hij dit grapje met ons toeschouwers uitgehaald. Wetend dat drieeneenhalve eeuw later niemand van deze geschiedvervalsing wakker zou liggen. Waarom ik toch voor dit schilderij heb gekozen? Vanwege de lucht met de dreigende wolken. Dat dit als typisch Hollands geldt, hebben we de afgelopen weken zelf mogen constateren. Op Twitter kwam menig foto voorbij waarbij de Ruisdael-lucht het onderwerp was. Een term die ik nog steeds bezig en die dit schilderij tot HET typische landschapsschilderij maakt. Want het Nederlandse landschap kan niet zonder een wolkenlucht waar elk moment een bui uit kan vallen. Met dank dus aan Jacob van Ruisdael.

 

Advertenties

2 Responses to “Een schilderij in 140 tekens: De Molen bij Wijk bij Duurstede, Jacob van Ruisdael (1670)”


  1. 1 martijntje1999
    november 24, 2012 om 4:41 pm

    een mooi schilderij en een goed cijfer voor mijn raport


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s


Archief

Tweets


%d bloggers liken dit: